Jeotermal seralarda domates üretiminin ekonomik analizi: Afyonkarahisar ili örneği

Türkiye'de jeotermal sera alanı toplam 3908 dekardır. Araştırmanın yürütüldüğü Afyonkarahisar ili Türkiye'de jeotermal sera alanı bakımından 3. sırada (%17.01) yer almaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de jeotermal seracılık bakımından yüksek bir potansiyele sahip olan Afyonkarahisar ilinde jeotermal seralarda domates üretim faaliyetinin ekonomik analizinin yapılması amaçlanmıştır. Bu çalışmanın ana materyalini, Afyonkarahisar ili Sandıklı ilçesinde jeotermal seralarda üretim yapan 20 üretici ile yüz yüze görüşülerek anket yöntemi ile toplanan orijinal nitelikli veriler oluşturmuştur. İşletmeler tam sayım yöntemine göre belirlenmiştir. İşletmelerin sahip oldukları arazi büyüklükleri birbirinden farklılık gösterdiğinden, popülasyonu homojen duruma getirmek için işletmelerin gruplara ayrılarak incelenmesi gerektiğine karar verilmiştir. Buna göre, işletmeler 1. grup (1-30 dekar; 11 işletme) ve 2. grup (31+ dekar; 9 işletme) olarak sınıflandırılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre üreticilerin ortalama sera alanının 39.85 dekar olduğu ve tüm üreticilerin topraksız tarım kültürüne göre üretim yaptıkları belirlenmiştir. Tüm işletmeler ortalamasına göre domates veriminin 50.05 ton/dekar olduğu hesaplanmıştır. Jeotermal seranın dekara tesis maliyetinin 479 176.41 TL olduğu ve bunun büyük bir bölümünü sera inşaatı maliyetinin (%73.80) oluşturduğu belirlenmiştir. Tüm işletmeler ortalamasına göre dekara düşen gayrisafi üretim değeri 170 415.81 TL olarak hesaplanmıştır. Tüm işletmeler ortalamasına göre dekara düşen brüt kar 102 424.62 TL, net kar 49 016.01 TL ve nispi kar 1.40 olarak bulunmuştur. Karlılık kriterlerine göre hem 1. grup, hem de 2. grup kar elde etmiş olduğu belirlenmiştir. Ancak 2. gruptaki işletmelerin 1. gruptaki işletmelere göre karlılık göstergeleri bakımından daha avantajlı oldukları saptanmıştır.