Jinekolojik kanser cerrahisi geçiren kadınlara yönelik alt ekstremite lenfödem eğitim programının geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi

Bu araştırma, Semptom Yönetim Modeli (SYM) temelli, alt ekstremite lenfödem eğitim programını geliştirmek, eğitimin jinekolojik kanser cerrahisi geçiren kadınlarda uygulanabilirliğini değerlendirmek ve lenfödeme ilişkin semptom gelişimi, yaşam kalitesi ve öz-etkililik düzeylerine etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Randomize pilot tipte planlanan bu çalışma, Eylül 2024–Mayıs 2025 tarihleri arasında bir eğitim ve araştırma hastanesinde, jinekolojik kanser cerrahisi geçirmiş 27 kadın (müdahale=14, kontrol=13) ile gerçekleştirilmiştir. Müdahale grubundaki kadınlara SYM temelli alt ekstremite lenfödem eğitimi uygulanmıştır. Veriler; Sosyo-demografik Bilgi Formu, Lenfödem Risk Değerlendirme Anketi, Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam Kalitesi Ölçeği (EORTC QLQ-C30), Kronik Hastalık Yönetimi İçin 6 Maddelik Öz-Etkililik Ölçeği, Jinekolojik Kanser Lenfödem Anketi ve Eğitim Memnuniyet Anketi ile toplanmıştır. Ayrıca katılımcıların pre-operatif dönemde ve cerrahi sonrası üçüncü ayda alt ekstremite bacak çevresi ölçümleri alınmıştır. Verilerin analizinde SPSS IBM 29 istatistik programı kullanılmış; tanımlayıcı analizler, Bağımsız Gruplarda t-Testi, Bağımlı Gruplarda t-Testi ve Ki-kare testi uygulanmıştır. Tüm analizler %95 güven aralığında ve p<0,05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Müdahale ve kontrol grubundaki kadınların tanımlayıcı özellikleri ve lenfödem risk düzeyleri benzer bulunmuştur (p>0,05). İlk izlemde yaşam kalitesi puanları arasında anlamlı fark gözlenmemiştir (t=0,160, p=0,874). Ancak 3.ay izlemlerinde, müdahale grubunun fonksiyonel yaşam kalitesi puan ortalamaları kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (t=3,289, p=0,003). Aynı izlem döneminde Jinekolojik Kanser Lenfödem Anketi'nin genel ödem ve ekstremite ödemi alt boyut puanları kontrol grubunda anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Müdahale grubundaki kadınların öz-etkililik puan ortalamaları da anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Eğitim memnuniyeti puan ortalaması 4,54±0,16 olup, katılım oranı %93,3 ve tamamlama oranı %96,42 olarak belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, SYM temelli alt ekstremite lenfödem eğitiminin klinikte uygulanabilir olduğu; kronik hastalıkların yönetiminde öz-etkililiği ve yaşam kalitesini artırdığı, lenfödem semptomlarını ise azalttığı saptanmıştır. Bu kapsamda söz konusu eğitimin, jinekolojik onkoloji kliniklerinde cerrahi sonrası dönemde yaşam kalitesini yükseltmek, öz-etkililiği desteklemek ve lenfödem gelişimini önlemek amacıyla kullanılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler Alt ekstremite lenfödem, jinekolojik kanser, semptom yönetim modeli, eğitim