Jose Ortega Y Gasset'nin insan ve tarih anlayışı

Bu çalışmanın amacı, Ortega felsefesinde "insan" ve "tarih" kavramlarını, insan ve tarih arasındaki ilişkiyi ele almak ve Ortega'nın dönemin kültürel-siyasi sorunlarına ilişkin sunduğu çözüm önerilerini sistemli bir şekilde ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın bölümleri, Ortega'nın "insan" ve "tarih" felsefesinin temel kavram vedüşüncelerini ele alacak şekilde düzenlenmiştir. Çalışmada öncelikle Ortega'nın insan anlayışının "yaşamsal akıl", "kökten gerçeklik", "kökten yalnızlık", "ortam (çevre)" "perspektivizm" ve "öteki" gibi temel konuları ele alınmıştır. Ardından düşünce tarihinde "tarih" meselesine dair fikir yürüten filozofların düşüncelerinden hareketle, Ortega'nın tarih anlayışı incelenmiştir. Ortega'nın tarih anlayışı "insan doğası" ve "tarih", "kuşak" (nesil)", "tarihsel akıl", "insan özgürlüğü ve kaderi" gibi konular odağında değerlendirilerek, onun günümüze yönelik öngörülerine yer verilmiştir. Ortega, insan ve tarih anlayışını varoluş felsefesine mensup bir filozof olarak geliştirmiştir. Onun filozof kimliğinin yanı sıra sosyolog ve tarihçi de olması insan ve tarih meselesine farklı bir açıdan bakmasına neden olmuştur. Ortega'ya göre insan varoluşunun özü, tarihtir. "İnsanoğlunun doğası yoktur, tarihi vardır". Bu bakımdan insan, varoluşunu ve yaşamını tarihi içerisinde gerçekleştirmektedir. İnsanın "ne olduğunun" anlaşılabilmesi, onun yaşamını, geçmişini ve tarihini birlikte ele almakla olanaklı hale gelmektedir. Bu durumda kendi varoluşunu bilme ihtiyacında bulunan insanın bu gereksinimini karşılamada başvurmuş olduğu en önemli bilim dalı da tarih olmaktadır. Ortega, tarihin günümüzle ilintisini şu şekilde dile getirmektedir: "Tarih, yalnızca geçmiş anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda tarih, şimdi ve geleceği de barındıran bütünleşmiş bir süreç olmaktadır. Bu bakımdan tarih, şimdiki zamanın da bilimidir." İnsanın varoluşunu tarihiyle ilişkili bir şekilde incelemek, onun geçmiş yaşam tecrübelerinin, bugününe ve geleceğine olan etkilerini görmeyi olanaklı hale getirmektedir. Tarih sayesinde, insanın bugünkü eylemlerinde ve yaşamında tüm insanlık ve toplumsal geçmişinin etkilerini ve izlerini takip edebilmek mümkün hale gelmektedir.