Julia Kristeva ve Judith Butler bağlamında "özne": Failliğin inşası

Kadın olma hâli kültürel normlar tarafından inşa edilmiş ve toplum tarafından şekillendirilmiştir. Ataerkil sistem içerisinde, kadın, erkeğin karşıtı ve erkekte bulunmayan zayıf özelliklerin bir toplamı olarak görülmektedir. Kendini aşamamıştır, duygusaldır, pasiftir, irrasyoneldir ve edilgendir. Bu bakış açısında dilde ve kültürde yok sayılan, nesneleştirilen kadın, toplumsal alanda "özne" olma sürecine dâhil olamaz. Kadınlara yönelik toplumsal baskı ve ayrıştırıcı normlar aslında "özne" kavramıyla şekillendirilmiş bir şablondur. Eril özne anlayışı içinde kadının kendine alan açma çabası hâlen devam etmektedir. Farklı yöntemlerle benliğini oluşturmaya çalışan kadının felsefi bakışla tanımının güçlendirilmesi gerekmektedir. Eril sistemin "kadın" tanımı içine hapsedilmiş dişillik, kadınları psikosomatikleştirmiştir. Bu durum aşılamaz bir melankoliye neden olmuştur. Bu çalışmada, Julia Kristeva'nın ab-ject kuramı ve psikanalize yaklaşımıyla, Judith Butler'ın bedenlere yaklaşımı ve performatif cinsiyet kuramıyla bu sorunun cinsiyet, toplumsal cinsiyet ve kadınların özneleşme süreçlerine etkileri ve öznel failliğin mümkünatı ortaya konulacaktır. Kadının yaşadığı bu benlik krizi; Kristeva'nın dişilliğin iğrençlik sınırlarına ötelenmesine, Butler'ın cinsiyetlenmenin performatifliğine vurgusuyla, psikanalizin yeniden çözümlemesi sayesinde aşılabilir. Eğer çoklu ihtimaller üzerine kurulu cinsiyet algısı sağlanabilir ise "özne" de bu ihtimaller dâhilinde ötekileştirilmeden sağlıklı kurulabilecektir. Türkiye'de felsefe literatüründe cinsiyet eşitliği alanında çalışılmamış olan Julia Kristeva ve Judith Butler'ın özneleşme ve failleşme sürecine ilişkin teorileri psikanaliz çatısı altında bütünleştirilmiş olarak tezde ele alınacaktır. Çalışmada, karşılaştırma ve betimleme metodu kullanılarak literatür taraması yapılmıştır. Kristeva ve Butler'ın kavramlarıyla, benlik inşasındaki engellerden, nesneleştirme ve tek tipleştirme ile farklılıkların ab-jectleştirilmesinin yarattığı "dişil olan"dan korkunun üstesinden gelinebilecektir. Anahtar Kelimeler: Feminizm, özne, toplumsal cinsiyet kimliği, iğrenme, psikanaliz.