Juvenil idyopatik artrit tanısı ile izlenen çocuk hastalarda bioaktif D vitamini düzeyi ve DVBP polimorfizmlerinin hastalık aktivitesi ve kemik mineral yoğunluğu ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Juvenil idiyopatik artrit (JIA), çocukluk çağının romatizmal hastalıkları içerisinde en yaygın görülen, multifaktoriyal, çevresel ve genetik etkilerin bir arada olduğu kronik bir hastalık olduğu için özellikle uzun dönemde kemik sağlığının bozulması, anemi, malnütrüsyon gibi çeşitli sorunların nedeni olabilmektedir. Bu hastalarda hastalığın etkilerinden korunmak için egzersiz, iyi beslenme, D vitamini takviyesi gibi çeşitli önlemler ortaya atılmıştır. Özellikle son yıllarda D vitamini ve metabolitlerinin JIA gibi kronik hastalıklarda önemi daha fazla anlaşılmaya başlamıştır. Çalışmamızda JIA tanılı çocuklarda 25(OH)D vitamini, serbest D vitamini ve bioaktif D vitamini düzeylerinin, DVBP polimorfizimlerinin belirlenmesi, bunların hastalık aktivitesi ve kemik mineral yoğunluğu ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlandı. Kliniğimizde JIA tanısı en az 6 aydır takip edilen 89 çocuk ve 40 sağlıklı çocuk araştırmaya dahil edilerek, alınan serum örneklerinden total D vitamini, serbest D vitamini ve bioaktif D vitamini, kalsiyum, fosfor, alkelen fosfataz, albümin, D vitamini bağlayıcı protein (DVBP) düzeyleri uygun yöntemlerle belirlendi. DVBP genetik polimorfizmini incelemek amacıyla PCR yöntemi ile DNA'lar elde edildi ve kodlama bölgesindeki yaygın iki nükleotid değişikliği (rs4588 ve rs7041) için genotiplendirilerek GC varyantı açısından değerlendirildi. Hasta grubunda kemik mineral yoğunluğu lineer absorpsiyon yöntemi ile hastalık aktivitesi ise "Çocukluk Artriti Aktivite Ölçütü [Juvenil Arthritis Disease Activity Score (JADAS)] ile değerlendirildi. Araştırma grubunda yer alan 89 çocuk hastanın 50'si kız (%56,2), yaş ortalaması 11,76±3,51 (5-18) yıl, izlem süresi 45±29 ay, JADAS skoru 8 (0-40) idi. Hasta ve kontrol grupları arasında yaş ve cinsiyet dağılımı açısından farklılık yoktu. Kontrol grubunda JIA tanılı çocuklara göre bioaktif D vitamini düzeyi [23,89 nmol/L (7,76-40,31), 16,48 nmol/L (4,26-58,49), sırasıyla] ve serbest D 89 vitamini düzeyi [ortalama 60,17 pmol/L (18,28-100,94) 40,61 pmol/L (9,59-156), sırasıyla] anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001). İki grup arasındaki D vitamini ve metabolitleri arasındaki farklılığın DVBP düzeyi ile ilişkili olabileceği gösterildi. Kemik mineral dansitesi düşük bulunan (lumbal veya femoral z skoru<-2) 33 hasta ile diğerlerinin yaş, cinsiyet, izlem süresi, JIA alt grubu, JADAS skoru, total D vitamini, serbest D vitamini ve bioaktif D vitamini düzeyleri arasında anlamlı farklılık bulunmadı (tüm p>0.05). Fakat kemik mineral dansitesi düşük olan grubun 25(OH)D düzeyi ortalaması 23,6 (ng/ml) saptanırken, kemik mineral dansitesi iyi olan grupta 25(OH)D düzeyi ortalaması daha düşük 21,8 (ng/ml) olarak saptandı. Ayrıca bioaktif D ve serbest D vitamini her ne kadar istatistiksel olarak anlamlı çıkmasa da bunun aksine kemik mineral dansitesi düşük olan grupta daha düşük saptanmıştır. Kemik mineral dansitesi düşük olan hastalarda serbest/total D vitamini oranı anlamlı olarak düşük saptandı (p=0,003) ve DVBP düzeyi anlamlı olarak yüksek saptandı (p=0,003). DVBP genetik polimorfizmleri (GC1F, GC1S, GC2) ile kemik mineral yoğunluğu arasında anlamlı ilişki saptanmadı (tüm p>0.05). D vitamini desteği alan grubun D vitamini desteği almayan gruba göre kemik mineral dansitesi anlamlı olarak daha iyi saptandı (p=0,003). Bizim çalışma grubumuzda en fazla olarak %28,7 homozigot GC1S/S (GG:CC) polimorfizmi en düşük olarak %0,7 homozigot GC1F/F (TT:CC) polimorfizmi tespit edildi. Araştırma sonuçları JIA tanılı çocuklarda farklı D vitamini formaları ve DVBP düzeyi çalışılmasının kemik sağlığının değerlendirilmesinde ek avantaj sağlayabileceğini düşündürdü. DVBP polimorfizminin çalışılmasının hastalık aktivitesi ve kemik sağlığı üzerine önemli bir etkisinin olmadığı gösterildi. Ayrıca D vitamini formlarının hastalık aktivasyonunu göstermede 25(OH)D vitaminine üstünlüğü gösterilemedi. Anahtar Kelimeler: Bioaktif D vitamini, DVBP, JIA