Kabuklu ağaç yemişi alerjisi olan çocukların ebeveynleri tarafından rapor edilen yaşam kalitesi ve buna etki eden değişkenlerin irdelenmesi

Giriş: Kabuklu ağaç yemişi alerjisi en yaygın alerjilerden biridir ve ağır alerjik reaksiyonların başlıca nedenlerinden biridir. Kabuklu ağaç yemişleri arasında çapraz duyarlılaşma %90'a ulaşır ve bir kabuklu ağaç yemişine karşı alerjik reaksiyon geliştiğinde başka bir yemişe karşı da reaksiyon gelişme ihtimali %60'tır. Bu yemişler IgE aracılı, non-IgE aracılı veya miks tipte reaksiyona neden olabilmekle birlikte, karakteristik olarak IgE aracılı reaksiyon nedenidirler. Besin alerji yönetiminin iki ana başlığı, indeks besinden kaçınılması ve yanlışlıkla maruz kalındığında semptomların tedavi edilmesidir. Besin alerjisi hem çocuk hem de ailelerinde stres, kaygı ve yaşam kalitesinde bozulma ile ilişkilendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı kabuklu ağaç yemişi alerjisi olan 12 yaş ve altı çocuklarda ebeveynleri tarafından bildirilen yaşam kalitesi ve buna etki eden değişkenlerin araştırılmasıdır. Yöntem ve gereçler: Çalışmaya 2018-2020 yılları arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Alerji Bölümünde kabuklu ağaç yemişi alerjisi tanısı konulan 12 yaş ve altı çocuklar dahil edildi. Ebeveynlerin yaşam kalitesi ve anksiyete düzeylerinin belirlenmesi için "Besin Alerjisi Hayat Kalitesi Anketi-Ebeveyn Formu" (BAHKA-EF) ve Durumluk-Sürekli Anksiyete Ölçeği (STAI) kullanıldı. Elde edilen veriler doğrultusunda ebeveynlerin hayat kalitesi ile hastaların sosyo-demografik ve klinik özellikleri arasında ilişki istatistiksel yöntemlerle araştırıldı. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen toplam 88 hastanın 31`i (%35,2) kız, 57`si (%64,8) erkekti. Hastalarda en sık rastlanan kabuklu ağaç yemişi alerjisi fındık iken (%72,7), diğerleri sırası ile kaju (%63,6), antep fıstığı (%58), ceviz (%55,7) ve badem (%28,4) idi. Çocukların cinsiyetine ve yaş gruplarına göre BAHKA-EF puan ortalamaları anlamlı değişkenlik göstermiyordu (p=0,148). Daha önce kabuklu ağaç yemişine bağlı anafilaksi geçirme öyküsü olan çocuklarda BAHKA-EF puan ortalamasının olmayanlara göre anlamlı derecede daha yüksek olduğu ortaya konuldu (p=0,008). Benzer şekilde adrenalin otoenjektörü kullanma gereksinimi yaşayan ebeveynlerin de ölçek puanı diğerlerine göre anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,005). Cinsiyet, yaş, kabuklu ağaç yemişi türleri ve anafilaksi öyküsünün de dahil edildiği regresyon modelinde fındık alerjisi (B=0,791; %95 GA: 0,017-1,564; p=0,045), otoenjektör kullanma gereksinimi (B=1,048; %95 GA: 0,225-1,870; p=0,013) ve kabuklu ağaç yemişi alerjisi nedeniyle acil servis başvurusunun (B=-0,816; %95 GA: -1,387--0,246; p=0,006) BAHKA-EF toplam puanı için bağımsız öngörücüler olduğu ortaya konuldu. STAI-1 Durumluk anksiyete puanı (B=0,032; %95 GA: 0,011-0,053; p=0,003) ve STAI-2 Sürekli anksiyete puanındaki artışın (B=0,037; %95 GA: 0,001-0,065; p=0,009) BAHKA-EF toplam puan artışı ile ilişkili olduğu gösterildi. Sonuçlar: Çalışmamızda kabuklu ağaç yemişi alerjisi tanısı ile izlenen 12 yaş ve altı çocukların demografik, klinik özellikleri ve ebeveynler tarafından tanımlanan hayat kalitesi tanımlandı. Önceden yaşanan olumsuz deneyimlerin ve ebeveynlerin kaygı seviyelerinin BAHKA-EF ölçeği ile gösterilen hayat kalitesini olumsuz etkileyen önemli öngörücüler olduğu ortaya kondu. Anahtar kelimeler: Kabuklu ağaç yemişi, alerji, anafilaksi, yaşam kalitesi, BAHKA-EF, anksiyete