Kaçış merdivenlerinin yangın güvenliği açısından değerlendirilmesi

Bina tasarımı, kullanıcıların gereksinimleri doğrultusunda oluşturulmakta ve birçok risk faktörü içermektedir. Bir binada yangını engellemenin en kolay yolu binada bulunan yangın kaynaklarının kullanımını sınırlandırmak olabilir. Ancak yangın kaynaklarının ortadan kaldırılması gerçekçi olmayan bir korunma yöntemidir. Binalar genellikle, ısıtma ve pişirme işlemleri, elektrik ve cihaz sistemleri, doğal afetler ve kazalar, dikkatsizlikler ve bilinçli yakmalar gibi birçok etkene maruz kalmaktadır. Bu nedenle yangın güvenliği konusunda öncelikli olarak, can ve mal güvenliği, söndürme işlemelerinin sürekliliği ve çevresel koruma konuları dikkate alınmaktadır. Bina tasarımında öncelikli olarak can güvenliği konularında alınması gereken önlemler; kullanıcıların can güvenliği; erken uyarı, bina tahliye stratejileri, kaçış yolu tasarımı, söndürme çalışmaları, çıkışların güvenliği gibi kriterlerin bir araya gelmesi ile sağlanabilmektedir. Binalarda yangın güvenliği açısından etkili ve güvenli tasarımın sağlanması, bina tasarım ve planlama sürecinde yangın güvenliğine ilişkin kurallarının belirlenmesine ve uygulanmasına bağlı olarak değişmektedir. Binalarda yangın güvenliği, aktif ve pasif yangın güvenlik önlemlerinin birlikte kullanılması ile sağlanmaktadır. Aktif yangın güvenlik sistemlerinin devreden çıkması durumunda pasif önlemler binanın tahliye işlemlerinin tamamlanmasında büyük önem taşımaktadır. Pasif yangın güvenlik önlemleri, kullanıcı sayısı, kullanıcıların binaya aşina olması, hareket kabiliyeti (binayı yardım almadan terk edebilme durumu), kullanıcıların yangın konusundaki bilinci ve yangın tehlikesinin tanınması, bina tahliye stratejileri, binanın kullanım süresi, bina yüksekliği, kaçış merdiveni sayısı ve çıkışların yeterli olması gibi birçok etkene bağlıdır. Kaçış merdivenleri yapının terk edilmesi için nihai çıkışlara ulaşımı sağlamaktadır. Kaçış yolu tasarımında yapılan hatalar ya da eksiklikler can kayıplarına neden olmaktadır. Geçmiş yangınlar, can kayıplarının büyük çoğunluğunun kaçış merdiveni tasarımındaki eksikler ve hatalar yüzünden olduğunu ortaya koymaktadır. Kaçış yolları tasarımında düşey kaçış yollarının doğru planlanması, can kayıplarının önlenmesi ve hatalı uygulamaların önüne geçilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasının ilk bölümünde, önceki çalışmalar incelenerek literatür özeti yapılmış, çalışmanın amacı ve ortaya konulan hipotez anlatılmıştır. İkinci bölümünde yangınla ilgili genel tanımlar yapılarak, geçmiş yangınlarda kaçış merdivenlerinin önemi ve yangınların yönetmelikler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Daha sonra, kaçış merdivenlerinin sınıflandırılması yapılarak, binalarda kaçış merdiveni tasarımını etkileyen faktörler ele alınmıştır. Tezin üçüncü bölümde Amerika, Avustralya, İngiltere, İsveç, Kanada, Rusya, Türkiye olmak üzere 7 ülkenin kod standart ve yönetmelikleri incelenerek, kaçış yolu tasarımı için belirlenen tasarım kuralları arasındaki farklılıklar gözlenmiş ve genel değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda; incelenen kod, standart ve yönetmeliklerde yer alan kurallar arasında, kaçış merdivenleri ile ilgili birçok farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Bu farklılıklar, bina tahliyesini zayıflatmakta ve kaçış sürelerinin uzamasına neden olmaktadır. Kurallar arasındaki farklılıklar ülkelere göre ya da ülkelerin bulundukları coğrafi koşullara göre değişkenlik gösteremeyeceğinden binalarda yangın güvenliğine ilişkin kuralların bütün ülkeler için aynı olması ve farklılıkların ortadan kaldırılarak bilimsel verilere dayanan tasarım yöntemlerinin geliştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın binalarda yangın güvenlikli tasarım konusunda var olan kurallardaki eksikler ve hataların giderilmesi için, bina tipolojisi ve kullanıcı profili göz önünde bulundurularak özel simülasyon programları ile desteklenen doktora düzeyinde yapılacak araştırmalara referans olabileceği düşünülmektedir.