Kadmiyum ve kurşun ile kontamine edilmiş topraklarda yetiştirilen limon fesleğenin (Ocimum citriodorum) bitkisel ve kimyasal özelikleri ile biyolojik aktivitelerinin araştırılması

Bu tez çalışması kapsamında Ocimum citriodorum (limon fesleğen), Pb (100, 200, 400 mg kg-1) ve Cd (5, 10, 20 mg kg-1) konsantrasyonlarında kontamine topraklar kullanılarak saksı denemesi şeklinde 2021-2022 yıllarında Çankırı koşullarında yetiştirilmiştir. Deneme örtü altında 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Hasat sonrası kurutulan yaprakların verim, kalite, uçucu yağ ve fenolik bileşenleri, fitoremediasyon ve antikanser aktiviteleri incelenmiştir. Buna göre 2021-2022 yılları ortalama yaş ve kuru kök ağırlığı, yaş ve kuru herba ağırlığı, kökte ve herbada kuru madde miktarı, bitki boyu, yaprak eni ve boyu, gövde çapı, çiçek uzunluğu, kuru yaprak ağırlığı, uçucu yağ ve ekstre verimleri belirlenmiştir. Daha sonra bitki yapraklarından elde edilen uçucu yağlar GC/MS ve fenolikler LC/MS ile tespit edilmiştir. Hazırlanan metanol ekstrelerinin ve uçucu yağların HeLa ve PC3 hücre hatlarına karşı antikanser aktiviteleri incelenmiştir. Son olarak yaprak ve köklerde ağır metal birikimi ICP/MS ile belirlenerek fitoremediasyonda kullanımı değerlendirilmiştir. Bu verilere göre Pb ve Cd ile kontamine toprakta yetişen O. citriodorum bitkisinin genel olarak kontrole kıyasla morfolojik özellikleri, uçucu yağ ve ekstre verimlerinde ortalama dozlara göre azalma görülmüştür. Uçucu yağ ana bileşeni kontrol ve her iki ağır metal konsantrasyonlarında sitral, fenolik ana bileşen trans-ferulik asit olarak tespit edilmiştir. Cd ve Pb konsantrasyonlarında kontrole kıyasla ağır metallerin kök ve yapraklarda birikim miktarında artış gözlenmiş ve birikimin yapraklara kıyasla köklerde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Böylelikle Cd ve Pb için hiperakümülatör özellik gösterdiği ve fitoremediasyonda fitostabilizatör olarak değerlendirilebileceği tespit edilmiştir. Elde edilen metanol ekstrelerinin 100 µg/mL konsantrasyonlarında HeLa hücresine karşı inhibisyon etkisi; Cd10>Cd20~Cd5>5-FU>kontrol, ii) Pb200>5-FU>kontrol>Pb100>Pb400 olarak, 100 µg/mL konsantrasyonlarında PC3 hücresine karşı inhibisyon etkisi ise i) Cd20~Cd10>Cd5>Kontrol>5-FU, ii) Pb400~Pb200>Pb100>Kontrol>5-FU olarak belirlenmiştir. Elde edilen uçucu yağların 100 µg/mL konsantrasyonlarında HeLa hücresine karşı inhibisyon etkisi; Cd5>Cd10~Cd20>5-FU>kontrol ve Pb400>Pb200~Pb100>5-FU>Kontrol olarak, 100 µg/mL konsantrasyonlarında PC3 hücresine karşı inhibisyon etkisi; Cd20~Cd10>Cd5>Kontrol>5-FU ve Kontrol>Pb200>Pb100~Pb400>5-FU olarak belirlenmiştir.