Kadın kooperatiflerinde kooperatifçilik ilkelerinin uygulanma düzeyi: Samsun ili örneği

Kooperatiflerin en önemli rolleri bölgesel kalkınmaya katkı sağlamaktır. Bu rolleri nedeniyle giderek etkisi güçlenen bir örgütlenme modelini oluşturmaktadırlar. Kooperatifler anayasası niteliğini oluşturan kooperatifçilik ilkelerine sahip kuruluşlardır. Bu ilkeler 1934 yılından itibaren sürekli olarak değişim ve gelişim içerisinde olmuştur. Değişim ve gelişimin sebebi ekonomik hayatta meydana gelen rekabet, bütünleşme ve küreselleşme olgularının olmasıdır. Kooperatifçilik ilkelerinin ilki "gönüllü ve serbest giriş" ilkesidir. İkinci ilke "üyeler tarafından gerçekleştirilen demokratik denetim" üçüncü ilke "üyelerin ekonomik katılımı", dördüncü ilke "özerklik ve bağımsızlık" beşinci ilke "eğitim, öğretim ve bilgilendirme", altıncı ilke "kooperatifler arası işbirliği" yedinci ve son olan ilke de "topluma karşı sorumlu olma" ilkeleridir. Kooperatifçilik ilkelerinin doğru ve eksiksiz uygulanması kooperatiflerin başarılı olmasına sebep olan itici güçtür. Buna bağlı olarak bir kooperatifin başarılı olabilmesi için ortaklarının da kooperatifçilik ilkelerini bilmesi gerekmektedir. Araştırmanın çalışma alanını oluşturan kadın kooperatifleri de ülkemizde giderek gelişim göstermektedir. Kadın girişimci kooperatifleri kadınların emeğini bir araya getirerek, kadınları ekonomik ve sosyal alanda güçlendirmeyi ve kadınların yerel girişimcilik potansiyelini bölgesel kalkınmaya dahil etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, Samsun ilinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerin kooperatifçilik ilkelerini ne düzeyde uyguladığını incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yaklaşımı kullanılarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile kooperatif başkanlarının görüşleri alınmış ve bu görüşler betimsel ve içerik analizi yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Çalışma, kooperatifçilik ilkelerinin uygulanma düzeyine dair literatürdeki eksikliği doldurmayı ve kooperatiflerin gelişimine katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar Samsun ilinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerin genel olarak kooperatifçilik ilkelerini benimsedikleri ve uygulamaya çalıştıkları belirlenmiştir. Ancak, kooperatiflerin bu ilkeleri uygulama düzeyleri arasında farklılıklar vardır. Özellikle, gönüllü ve herkese açık üyelik, demokratik denetim ve topluma karşı sorumlu olma gibi ilkelerde bazı kooperatiflerin daha etkin olacağı, ancak ekonomik katılım ve eğitim, öğretim, bilgilendirme gibi alanlarda eksiklikler olduğu görülmektedir. Kooperatiflerin daha etkili ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşabilmesi için bu ilkelerin tüm yöneticiler tarafından daha iyi anlaşılması ve uygulanması gerekmektedir. Ayrıca, kooperatiflerin üyelerine ve topluma sağladığı faydaları artırmak amacıyla kooperatifler arası işbirliğinin güçlendirilmesi ve eğitim faaliyetlerine daha fazla önem verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bulguların, hem mevcut kooperatiflerin gelişimine katkı sağlayabileceği hem de yeni kurulacak kooperatifler için yol gösterici olacağı öngörülmektedir. Bu araştırmada, kooperatifçilik ilkelerine yönelik olarak katılımcı kooperatiflerin faaliyetleri ve uygulamaları incelenmiştir. Bulgular, kooperatiflerin ilkelerine bağlılık düzeylerinin yüksek olduğunu ancak her bir ilkenin uygulanmasında farklılıklar olabildiğini göstermektedir.