Kadın sağlığı alanında çalışan hemşire ve ebelerin vicdani stres düzeyleri ve vicdani ret deneyimlerinin belirlenmesi: Karma yöntem çalışması

Amaç: Araştırmanın amacı, kadın sağlığı alanında çalışan hemşire ve ebelerin vicdani stres düzeylerinin ve vicdani ret deneyimlerinin belirlenmesidir. Yöntem: Bu araştırmanın tasarımında nicel ve nitel veri toplama yöntemlerini içeren karma yöntem desenlerinden açıklayıcı sıralı yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında 80 katılımcı (45 hemşire, 35 ebe), nitel aşamasında ise 11 katılımcı (7 hemşire, 4 ebe) bulunmaktadır. Veriler Mayıs 2022- Aralık 2023 tarihleri arasında veriler Kişisel Bilgi Formu, Vicdan Stres Ölçeği (VSÖ) ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde SAS (Statistical Analysis System), nitel verilerin analizinde ise içerik yorumlayıcı fenomenolojik analiz yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmada katılımcıların VSÖ iç faktörler, dış faktörler ve toplam puan ortalamalarının çalıştıkları kuruma göre farklılıklar gösterdiği bulunmuştur (iç faktörler: F=3.62, p=0.0168; dış faktörler: F=7.45, toplam puan: p=0.0002; F=5.36, p=0.0021). Çalışmaya katılanların VSÖ iç faktörler, dış faktörler ve toplam puan ortalamalarının hemşire/ebe sayısının yeterli olma durumuna göre farklılık gösterdiği saptanmıştır (iç faktörler: t=-2.21, p=0.0300; dış faktörler: t=-2.61, p=0.0107; toplam puan: t=-2.55, p=0.0129). Son olarak, katılımcıların VSÖ iç faktörler ve toplam puan ortalamalarının servisten memnuniyet düzeylerine göre farklılıklar gösterdiği bulunmuştur (iç faktörler: F=3.76, p=0.0277; toplam puan: F=3.29, p=0.0425). Nitel verilerin analizinde alı tema ve 17 alt tema elde edilmiştir. Temalar; 'vicdan stresine neden olan durumlar', 'vicdan krizi', 'vicdani ret eylemleri', vicdani ret motivasyonları, 'vicdani rettin rasyonizasyonu' ve 'vicdani rettin sonuçları 'dır. Sonuç: Kadın sağlığı alanında çalışan hemşire ve ebelerin vicdan stresi yaşadıkları, bunun sonucunda çoğu kez vicdani ret eylemine başvurdukları ve vicdani ret deneyimlerini hasta yararı gözeterek hasta bakım kalitesini arttırmaya yönelik gerçekleştirdikleri saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: ebe, hemşire, kadın sağlığı, vicdani stres, vicdani ret