Kadınların liderliğe yönelik stereotip tehdidine verdikleri tepkilerin incelenmesi

Literatürde yürütülen stereotip tehdidi çalışmaları, genel olarak performansa odaklanmış ve bu araştırmalarda tehdidin, bireylerin performansı üzerindeki negatif etkisine yönelik kanıtlara ulaşılmıştır. Buna karşın bireylerin stereotip tehdidine verdiği bilişsel, duygusal ve motivasyonel tepkilere yönelik kanıtlar ise daha kısıtlıdır. Liderlik alanı ise stereotip tehdidi çalışmaları için görece daha yeni bir araştırma alanıdır. Literatürle benzer olarak Türkiye'de de liderliğe yönelik stereotip tehdidinin etkilerini araştıran sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu sebeple bu tez çalışmasının amacı liderlik alanındaki stereotip tehdidinin, kadınlar üzerindeki bilişsel (örtük cinsiyet-liderlik inançları), duygusal (negatif duygu durumu, durumsal sosyal benlik saygısı) ve motivasyonel (liderlik isteği, takım üyeliği isteği, kariyer amacı) etkilerinin araştırılması; bu ilişkide başarı amaçları yönelimlerinin (performans-yaklaşma amacı, performans-kaçınma amacı) ve kadın benliği merkeziliğinin biçimlendirici rolünün belirlenmesidir. Araştırmanın örneklemini İstanbul'daki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 161 kadın öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada stereotip tehdidi için bir müdahale uygulanmış, ek olarak 2x2 Başarı Amaçları Yönelimi, Kadın Benliği Merkeziliği, Liderlik-Takım Üyeliği İsteği, Kariyer Amaçları, Pozitif ve Negatif Duygu, Durumsal Benlik Saygısı Ölçekleri ile Cinsiyet-Liderlik Örtük Çağrışım Testi kullanılmıştır. İki aşamadan oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde, sınıf ortamında katılımcılardan biçimlendirici değişkenlere yönelik ölçümler toplanmıştır. İkinci aşama ise laboratuvarda müdahalenin ardından bağımlı değişkenlere yönelik ölçümlerin alınmasıyla gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre stereotip tehdidine maruz kalan kadınların negatif duygu durumlarının, kontrol koşuluna kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Beklenenin aksine, tehdit koşulundaki kadınların takım üyeliği istekleri, kontrol koşulundaki kadınlara kıyasla marjinal düzeyde daha düşük bulunmuştur. Ayrıca stereotip tehdidi ile liderlik isteği arasındaki ilişkide performans-yaklaşma amacının anlamlı, performans-kaçınma amacının ise marjinal düzeyde anlamlı biçimlendirici etkisine ulaşılmıştır. Tehdit ile durumsal sosyal benlik saygısı arasındaki ilişkide ise kadın benliği merkeziliğinin biçimlendirici rolü bulunmuştur. Bütün bulgular literatür kapsamında tartışılmış ve gelecek araştırmalar için öneriler getirilmiştir.