Kafkasya'dan Maverayı Kafkasya'ya Türkiye için jeopolitikalar

Kafkasya; jeopolitik öneme sahip Karadeniz ve Hazar Denizi arasında konumlanmış stratejik köprü bölgesidir. Maverayı Kafkasya ise, batı dillerinde Güney Kafkasya olarak adlandırılsa da Büyük Osmanlı Devleti'nden günümüze, Kafkasya'yı çevreleyen Hazar ve Karadeniz havzalarını içine alan Türk bölgesini temsil etmektedir. Kafkasya'nın transit niteliğine ve küresel-bölgesel aktörlerin farklı bakış açılarına göre şekillenmiş çok sayıda tanımı doğmuştur. Bu doktora tezi çalışmasında, Kafkasya ve onu çevreleyen Maverayı Kafkasya üzerine yapılmış çok sayıda tanım incelenmiş, Kuzey ve Güney Kafkasya tanımlarına karşı "ulusüstü Türkiye bağlamlı birleşik Kafkasya" önerisinde bulunulmuştur. Kafkasya ve onun hinterlandı Maverayı Kafkasya, birbirini tamamlayan iki coğrafi havza olarak, devletlerin hakimiyet kurmak istediği hedef bölgeler olmuştur. Bu iki bölge; Asya, Avrupa, Ortadoğu, Anadolu, Akdeniz ve Hindistan'a erişim yollarıdır. Bilhassa Rusların Kafkasya ve Maverayı Kafkasya'yı ele geçirmek için bölgenin etnik zenginliğinden yola çıkarak oluşturduğu demografik ve sınır değişimleri, sürgünler, bölgenin parçalanarak jeopolitik, jeoekonomik ve güvenlik açısından zayıf kalmasına neden olmuştur. Çalışmada Kafkasları şekillendiren doğal ortam karakterleri ve bunların sosyo-politik etkileri ifade edilmiştir. Kafkasya'nın etno-kültürel çeşitliliği incelenmiş, ancak bu çeşitliliğin %95 oranında birbirine yakın grup ve kültürel yapıdan ibaret olduğu anlaşılmıştır. Bu durumun bölgenin ulusüstü birleşmesi için engel oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Tarih öncesinden başlayan ve günümüz idari sınırlarını belirleyen Kafkas göçlerine değinilerek, Kafkas kıstağının demografik-etnik ve politik açıdan zayıflamasına neden olan siyasi iklim ele alınmıştır. Bu zayıflığın giderilmesinde bölgenin toprak bütünlüğünü savunan ve coğrafi-siyasi-tarihi sürecinden geçmiş, dengeleyici aktör Türkiye'nin gerekli olduğu savunulmuştur. Analiz sonuçlarına göre karmaşa yaratan Kafkas tanımları sadeleştirilerek, tarihi ve coğrafi bağlamlı Türkiye'yi içine alan Kafkasya sınırları ortaya konulmuştur. Buna göre Kafkasya; kuzeyde Don Nehri, Maniç Bataklığı ve Kuma Nehri, doğuda Hazar Denizi, güneyde Aras su bölümü çizgisi ve Murat Nehri'nden oluşmaktadır. Batıda ise Azak Denizi üzerinden Kerç Boğazı ile ayrılan Taman Yarımadası Kafkasya'yı oluştururken, Karadeniz üzerinden Türkiye'de Ordu'nun Mesudiye ilçesinden, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Rize, Artvin, Ardahan, Kars ile devam ederek, Bayburt, Erzurum, Ağrı ve Iğdır'ın bir bölümünü oluşturarak Muş'a kadar devam etmektedir. Çalışma için çeşitli hipotezler ortaya konularak, bölgesel bütünleştirici siyasi modeller yarıştırılmıştır. Bu modeller: Büyük Kafkasya Cumhuriyeti, Kafkasya Birliği, Karahazar Birliği, Türkiye Himayesi, Üst Kafkasya Kültürü ve Üst Kafkasya Dili'dir. Günümüzde gerekli durum, Kafkasya'nın bölgesel açıdan güçlenerek gelişmesi için birleşik bir Kafkasya algısının yaratılmasıdır. Birleşik Kafkasya üzerine yapılmış bu tez çalışmasında, çağdaş parçaların tek başına ve sistemin parçası olarak Siyasi Coğrafya analizini yapmak amacıyla analitik hiyerarşi yönteminden yararlanılmıştır. Analitik hiyerarşi yönteminde, temel hedef ve bu hedefe ulaşmak için alternatifler geliştirmek söz konusudur. Bunun için çok sayıda literatür taranarak birleşik Kafkasya için alternatif bölgesel bütünleştirici siyasi modeller ortaya konulmuştur. Cevabı aranan iki soru; bütünleştirici/birleştirici ulusüstü modellerin neye karşı ve ne için olduğudur. Buna göre Kafkasya için ortak tehdit Rusya'ya ve tehdit oluşturan bölgesel küresel aktörlere karşı güçlü-güvenilir bölge oluşturarak, bölgenin kültürel, etnik, siyasi ve jeoekonomik sorunlarını çözmek ana hedeftir. Realist, neorealist, neofonksiyonalist, transnasyonalist, bölgeselci yaklaşımlar, hükümetler arası yaklaşım, ulusüstücülük, aşamalı bütünleştirme modelleri, birleşik Kafkasya için sunulmuş alternatif yaklaşımlardır. Bütünleşmede Türkiye himayesi için, konsosyasyonalist yaklaşım önerilmiştir. Türkçe anlamı ile eştoplumlaştırmacılık olarak adlandırılan bu yaklaşımda farklı kültür nitelikleri sergileyen toplumlardaki alt grupların karışım göstermeden demokrasiyle yönetilmesi ve alt kimliklerin korunarak ulusüstü birleşmesi söz konusudur. Bu bağlamda Kafkasya'da birbirine benzer ancak farklı olan etnisitelerin alt kimlikleri korunarak, üst kimlikte ulusüstü birleşmesi söz konusu olabilir. Bu yaklaşım, Türkiye bağlamlı olarak Kafkaslar adına gerçekleştirilebilir. Bunun için Türkiye'de bulunan bazı Kafkas dernekleri ile mülakat çalışması yapılmış ve birleşik Kafkasya'ya dair güçlü bir anlayış ve destek sağlanmıştır. Kafkasya adına Türkiye bağlamlı ulusüstü birleşme modeli; bölgenin siyasi, askeri, jeoekonomik, sosyo-kültürel açıdan güçlenmesini sağlayarak, bölgesel ve küresel tehdit unsurlarını azaltabilir. Anahtar Kelimeler: Birleşik Kafkasya, Maverayı Kafkasya, Türkiye, Hazar Denizi, Karadeniz, Jeopolitik.