Kahramanmaraş ili Dulkadiroğlu ilçesinde üzüm üretiminin katma değer analizi

Kültüre alınan en eski bitkilerden biri olan asma (Vitis vinifera L.) dünyada ve Türkiye'de yetiştirilen ekonomik açıdan önemli bir ılıman iklim bitkisidir. Üzümden üretilen ürünlerden katma değerli ürün geliştirme gündeme gelmesi gereken bir konudur. Fakat bir ürüne katma değer katmak ya da yeni bir ürün geliştirmek belirli bir süreç gerektirmektedir. Çalışmanın temel amacı, bölgedeki üzüm üreticilerinin ekonomik yapısını, üretim süreçlerini, katma değerli ürünlerin üretim potansiyelini ve karşılaşılan sorunları ortaya koymaktır. Çalışmanın birincil verilerini Kahramanmaraş ili Dulkadiroğlu ilçesinde üzüm üretimi yapan üreticiler ile 2024 yılı Ekim – Kasım aylarında yapılan anketlerden elde edilen veriler oluşturmaktadır. Araştırmada örnek işletmelerin sayısı tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemine göre belirlenmiş olup, gerekli örnek hacmi 111 işletme olarak belirlenmiştir. İncelenen işletmelerde ortalama 7,83 da işletme arazisi tespit edilmiştir. Üreticilerin yaş ortalamasının 54,26 olduğu ve eğitim seviyelerinin büyük ölçüde ilkokul düzeyinde kaldığı tespit edilmiştir. Araştırma bölgesinde işletme başına ortalama aktif sermayenin (2.798.096,92 TL), %85,86'sını arazi sermayesi ve %14,14'ünü işletme sermayesi oluşturmaktadır. Üretim masrafları toplamı işletme başına 8.711,58 TL olarak hesaplanmıştır. Bu masrafların içerisinde değişen masrafların payı %75,25, sabit masrafların payı ise %24,25 olarak hesaplanmıştır. Değişen masraflar içinde en yüksek payı %42,78 ile hasat masrafları almaktadır. Gayri safi üretim değeri (GSÜD) 9.737,80 TL, brüt kar 2.679,64 TL, net kar 1.026,21 TL, 1 kg üzümün maliyeti 15,31 TL, 1 kg üzümün satış fiyatı 44,91 TL, 1 kg üzümün net karı 29,60 TL olarak hesaplanmıştır. Araştırma alanında üretilen üzümlerin %39,54 sofralık olarak pazarlanmakta, %31,90'ı pekmez üretimine ayrılmaktadır, %15,45 cevizli sucuk üretimi için kullanılmakta, % 7,75'i bastık üretimine ayrılmakta, %4,26'sı ise kuru üzüm üretimine ayrılmaktadır. Bölgede üzüm üretiminin geleneksel yöntemlerle sürdürüldüğü, katma değerli ürünlerin üretiminde pazarlama ve markalaşma sorunları yaşandığı belirlenmiştir. Üreticilerin örgütlenme ve modern tekniklere erişim konusunda desteklenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, coğrafi işaretin alınması ve pazarlama stratejilerinin geliştirilmesiyle katma değerin artırılabileceği önerilmiştir.