Kahve tüketim niyetinde kişilik tipleri etkisinin SOR teorisi kapsamında incelenmesi

Bu çalışma, bireylerin kahve tüketme niyetlerinde kişilik tiplerinin etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Teorik temel olarak Uyaran-Organizma-Tepki (S-O-R) modeli benimsenmiştir. Araştırmada, kahve tüketimine yönelik tutumları ölçmek üzere "Kahve Tüketmeye Yönelik Tutum Ölçeği (KTYT)" geliştirilmiş ve geçerlik-güvenirlik analizleri yapılmıştır. Çalışma karma yöntemle yürütülmüş; nitel aşamada Delphi tekniği ve odak grup görüşmeleri ile ölçek maddeleri oluşturulmuştur. Nicel aşamada ise 879 katılımcıdan elde edilen verilerle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, yapısal eşitlik modellemesi ve geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde anket yöntemi kullanılmış ve elde edilen veriler SmartPLS 4.0 programı ile analiz edilmiştir. Ölçek, hedonizm ve sosyal kimlik olmak üzere iki boyut ve 21 maddeden oluşmuştur. Yapısal eşitlik modeli sonuçlarına göre, hedonizm (β = 0.347, p < 0.001) ve sosyal kimlik (β = 0.510, p < 0.001) kahve tüketme niyetinin anlamlı yordayıcılarıdır. Sosyal kimlik boyutunun etkisi hedonizme göre daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, dışadönüklük, deneyime açıklık ve uyumluluk gibi kişilik boyutlarının bu ilişkiler üzerinde belirleyici olduğu saptanmıştır. Sonuçlar, kahve tüketiminin yalnızca fizyolojik ihtiyaçlarla değil, bireyin benlik sunumu, aidiyet duygusu ve haz arayışı gibi psikolojik ve sosyal motivasyonlarla da şekillendiğini göstermektedir. Geliştirilen ölçek, tüketici davranışlarını analiz etmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olarak literatüre katkı sağlamaktadır.