Kamu okullarında görev yapan okul yöneticilerine ve öğretmenlere göre eğitim yönetiminde "beyaz fil sendromu"

Bu araştırmanın amacı, kamu okullarında görev yapan okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin eğitim yönetiminde "beyaz fil sendromu"na ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda karma araştırma yöntemi izlenmiş ve karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Yapılan alanyazın taramasında, eğitim yönetiminde beyaz fil sendromuna ilişkin daha önce geliştirilmiş bir ölçme aracına rastlanamamış olmasına istinaden araştırmanın birinci aşaması olan nicel boyutta kullanmak üzere araştırmacı tarafından "Eğitim Yönetiminde Beyaz Fil Sendromu Ölçeği" geliştirilmiştir. 22 madde ve 5 alt boyuttan oluşan "Eğitim Yönetiminde Beyaz Fil Sendromu Ölçeği" ile araştırmanın nicel verileri toplanmış ve analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunun evrenini, 2023-2024 eğitim öğretim yılında, Aydın ili Efeler ilçesinde bulunan kamu okullarında görev yapan okul yöneticileri ve öğretmenler oluşturmaktadır. Efeler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden alınan bilgilere göre, Aydın ili Efeler ilçesinde bulunan kamu okullarında toplam 123 okul müdürü, 195 müdür yardımcısı ve müdür başyardımcısı ve 3863 öğretmen olmak üzere toplam 4181 kişi görev yapmaktadır. Örneklem ise oranlı eleman yöntemi ile seçilen 410 okul yöneticisi ve öğretmenden oluşmuştur. Katılımcıların "beyaz fil" olgusuna ilişkin görüşlerini almak amacıyla genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutundan ulaşılan bulgular incelendiğinde; katılımcıların "beyaz fil" olgusuna ilişkin görüşlerinin ölçeğin genelinde "Orta" düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ölçeğin alt boyutları incelendiğinde ise; katılımcıların "beyaz fil" olgusuna ilişkin görüşlerinin Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) uygulamalarına yönelik olan "verimlilik", "planlama" ve "paydaş" alt boyutlarının hepsinde "Yüksek", okul yönetimlerinin uygulamalarına yönelik olan "bilinç" alt boyutunda "Düşük", "israf" alt boyutunda ise "Orta" düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, katılımcıların "beyaz fil" olgusuna ilişkin görüşlerinin unvan değişkenine göre anlamlı bir fark göstermezken; cinsiyet, yaş, branş, çalıştığı eğitim kademesi ve mesleki kıdem değişkenlerine göre ise anlamlı bir fark gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında, nitel araştırma desenlerinden biri olan olgubilimden faydalanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunun çalışma grubunu ise amaçlı örnekleme tekniklerinden maksimum çeşitlilik örneklemesi yoluyla belirlenen ve 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Aydın ili Efeler ilçesindeki kamu okullarında görev yapan 4 yönetici ve 8 öğretmen oluşturmuştur. Nicel verilerin değerlendirilmesinden sonra araştırmacı tarafından sonda soruları hariç toplam 11 sorudan ve kişisel bilgiler bölümünden oluşan "Eğitim Yönetiminde Beyaz Fil Sendromu Görüşme Formu" adlı yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmış ve nitel veriler bu form aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutundan elde edilen bulgulara göre; katılımcıların görüşleri "Metaforlar", "Beyaz Fil Sendromunun Varlığına İlişkin Görüşler", "Beyaz Fil Sendromunun Eğitime Etkileri", "Yönetici Özellikleri", "Beyaz Fil Sendromunun Neden Olduğu Etik Sorunlar" ve "Beyaz Fil Sendromunun Önlenebilmesi için Öneriler" şeklinde 6 tema altında ele alınmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda araştırmaya katılan okul yöneticileri ve öğretmenlerin tamamı tarafından MEB'in uygulamalarında beyaz filler olduğunun dile getirilmesi dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Eğitim örgütlerinde yönetici konumuna getirilecek kişilerde liyakate önem verilmesine, eğitim örgütlerindeki yöneticilerin paydaş görüşlerini dikkate almamasına ve eğitim yönetiminde beyaz fillerin önlenebilmesi için MEB tarafından okulların ihtiyaçlarının ayrı ayrı belirlenmesi gerektiğine yönelik bulgular da nitel boyutta dikkat çeken diğer bulgulardır. Araştırmanın sonuçları kapsamında, araştırmacı tarafından uygulamacılara ve araştırmacılara yönelik öneriler geliştirilmiştir.