Kamu yapılarının yeniden değerlendirilmesinde yarışmaların önemi: Ankara (1923-1938)–Berlin örneği

Yıllar süren savaşların ve kurtuluş mücadelesinin ardından kurulan Genç Cumhuriyet, savaş esnasında yıkılmış, harap olmuş Anadolu şehirlerinde yoğun bir imar hareketi başlatmıştı. Tüm Anadolu şehirleri arasında kuşkusuz Ankara'nın farklı bir önemi vardı. Ankara'nın, bir kasabadan bir başkente dönüşüm çabasından çok daha öte, devrimlerle hedeflenen "Muasır medeniyetler seviyesine ulaşma"nın model kenti inşa edilmesi amaçlanıyordu. Bu açıdan hem fiziki, hem de kültürel bir inşa çabasının amacı Ankara'yı, Anadolu'nun diğer kentleri için örnek teşkil edecek bir kent olarak kurabilmekti. Ankara, tarihi çok eskilere uzanmasına rağmen belki de tarih boyunca ilk defa bir devletin başkenti olma yükünü üstlenmişti. Cumhuriyet'in ilk yıllarında sade bir Anadolu kasabası olan Ankara; Cumhuriyet'le birlikte büyümeye ve modern bir kent olmaya başladı. Cumhuriyet'in ilk yıllarında inşa edilen (Erken Cumhuriyet Dönemi), bir dönemin mimari karakterinin, hissayatının, fikirlerinin izlerini taşıyan yapılar, zamanla Ankara'ya özgü bir mimarlığın parçası olarak akıllarda yer edindiler. Son yıllarda bir devlet politikası olarak yürütülen "kentsel dönüşüm hareketleri" ve kamu binalarının yeniden inşası çalışmaları, bu döneme ait kamu yapılarının "eskidiği" veya "artık ihtiyaca cevap veremediği"… vb. gerekçesiyle yıkılması, yenilenmesi bu dönem yapılarının geleceği konusunda şüpheleri de beraberinde getirmektedir. Bu süreçle birlikte sadece bir dönemin izlerini taşıyan mimari değerler değil, bir dönemin yaşam tarzı, anlayışı, fikirleri de kaybolmaya başlamıştır. Bu çalışmada, Ankara örneği üzerinden, 1923-1938 yılları arası Erken Cumhuriyet Dönemi'ne ait yapıların yarışmalar yoluyla yeni tartışmalar açacağı ele alınmıştır. Ankara'daki dönem yapılarının yarışmalarla ele alınması açısından incelenmesi gereken bir örnek oluşturacağı düşünülerek, Berlin'deki yarışmalar süreci irdelenmiştir. İkinci Dünya Savaşı esnasında büyük yıkıma maruz kalan ve adeta bir harabe şehre dönüşen Berlin de, elde kalan yapıları ve yapı izlerini yarışmalar yoluyla yeniden işlevlendirerek inşa etme yolu seçilmiştir. Berlin, günümüzde anılarını üzerinde taşıyan dev bir açık hava müzesini andırmaktadır. Berlin için yapılan işlevlendirme yarışmalarının, Ankara'daki Erken Cumhuriyet Dönemi yapıları için bir model teşkil edebileceği bu tez çalışmasında ele alınmıştır. Bu kapsamda her iki kentin geçmişi, mimari kültürü analiz edilmiştir. Ülkemizde çok nadir organize edilen bu koruma-yeniden işlevlendirme tipi yarışmaların içerikleri ve ele alınış biçimleri, Almanya'daki türdeşleri ile birlikte ele alınıp değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu tip yarışmaların çoğalmasıyla, ülkemiz mimarlığı adına birçok tartışmanın kapısını aralayacağı düşünülmektedir.