Kamusal alanlarda kentsel tarım potansiyelinin araştırılması: Konya ili örneği

İnsanların var oluşundan itibaren tarım hayatın doğal bir parçası olmuştur. Temel olarak insanların kendi beslenme ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gerçekleştirdikleri tarım günümüzde teknolojinin gelişmesiyle pek çok evrim geçirmiştir. Tarih boyunca eski uygarlıklarda ve şehirlerde bile tarım kentten ayrılmamış durumdaydı. Ancak sanayileşme ile kent ve tarım ayrı düşmüş, kentlerde rant nedeniyle büyük ölçüde göz ardı edilmeye başlanmıştır. Kentsel nüfusun giderek artması, insanların doğa ile olan bağının kopmasına ve kentlerde bulunan tarım arazilerinin azalması ile yoksulluk ve gıda temin etme gibi konularda sorunlar çıkmasına neden olmuştur. 2020'nin başlarında beklenmeyen Covid-19 salgını gıdaları nasıl ürettiğimizi, işlediğimizi ve dağıttığımızı yeniden düşünmeye zorlamıştır. Özellikle kentsel hizmetler sunan belediyelerin salgın dönemiyle birlikte doğayla uyumlu çözümler sunmasının gerekliliği fark edilmiştir. Ayrıca yerel yönetimlerin doğal afet ve pandemi gibi durumlar için mekânsal düzenlemeler yapması gerekliliği ve daha çevre dostu ve yeşil içeren, gıda güvenliğini sağlayan, kendi kendini besleyebilen şehirler için çalışması gerekliliği anlaşılmıştır. Bu sebeple tarımın kentin içinde de yapılabileceği fikri yeniden önem kazanmıştır. Dünya' da kentsel tarım kavramına yönelmeler başlamış ve çeşitli ülkelerde kentsel tarım ile ilgili stratejiler ve politikalar oluşturulmaya çalışılmıştır. Çünkü kentsel tarım ekonomik kalkınmayı, kentlerde gıda güvenliğini sağlamayı, yoksulluğun azaltılmasını, kentte bulunan düşük gelir grubuna istihdam oluşturmayı sağlayan bir araç ve bir arazi kullanım şeklidir. Aynı zamanda atık yönetiminin ve kaynakların daha verimli kullanılmasını, biyo-çeşitliliğin ve sürdürülebilirliğin korunmasını ve kentlerde doğa ile bir ve bütünlük sağlanmasını sağlar. Bu tez kapsamında Konya/Selçuklu'nun kentsel, kamusal alanlarının kentsel tarıma uygunluğu araştırılacak ve buna yönelik bir yöntem belirlenecektir. Örnek alan seçilen Konya/Selçuklu' da kentsel tarım faaliyetleri günümüzde kısmen de olsa yapılmaktadır ancak bu kentsel tarımın istatiksel olarak ve/veya tam bir mekânsal envanter yoluyla açıklanmasına yönelik bir çalışma bulunmamaktadır. Gerçek ve potansiyel kentsel tarım kullanımları hakkında veri eksikliği bulunması kentsel tarımı etkili bir şekilde uygulamak için engel olabilir. Dolayısıyla yol gösterici ilke ve hedeflerin oluşturulması ve ortaya çıkan fırsatlardan yararlanılması için envanter oluşturmak önemlidir. Ayrıca kentsel tarıma yönelik etkili politikalar ve planlar geliştirmek, bunları karar vericilere doğru ve tutarlı bir şekilde sunabilmek için mevcut kentsel tarım alanlarının envanterinin çıkarılması ve haritalandırılması ilk adımdır. Çalışmada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yöntemi ile kentsel tarım potansiyelini belirlemede kullanılan diğer yöntemler ele alınarak Konya/Selçuklu ilçesinin mevcut potansiyel kentsel kamusal alanlarının tarım potansiyeli tespit edilmeye çalışmıştır. Bu nedenle ilk olarak arazi envanteri oluşturularak kentsel tarım tipolojileri belirlenmiş ve kentsel tarım potansiyeli değerlendirilmiştir. İkinci olarak; kentsel tarım için kullanılabilecek mevcut kamusal boş veya yeterince kullanılmayan (âtıl durumlu) arazileri tanımlayan CBS tabanlı bir uygunluk analizi yapılmıştır. Sonuç olarak, Konya/Selçuklu için hem en uygun kentsel tarım alanları haritası hem de mevcut kentsel tarım tipolojilerini belirleyen envanter haritaları oluşturulmuştur. Ayrıca kentsel tarımın ve kent çevresi tarımın tanımları, tipolojileri, faydaları ve riskleri sunulmuş, kentsel tarımın geçmişi ve günümüzdeki durumu incelenmiştir. Detaylı bir literatür araştırması sunulmuştur. Sonuç olarak Konya/Selçuklu için bir kamu arazi envanterinin geliştirilmesi yoluyla uygun yeni alanların tespit edilmesi sağlanmış, Türkiye ve Konya/Selçuklu için kentsel tarım girişimleri için öneriler getirilmiştir. Sonuçta bir örnek "Kentsel Tarım" işletmesi olan kentsel çiftlik tasarımı geliştirilmiştir.