Understanding soundscape in public spaces: A case study in Akköprü Metro Station, Ankara

2008 yılında, ISO/TC 43/SCI/WG 54 " Perceptual Assessment of Soundscape Quality of the International Organization for Standardization- Standartlaşma için Uluslararası Organizasyondaki İşitsel Peysaj Kalitesinin Algısal Değerlendirmesi" başlıklı bir çalışma grubu kurulmuştur. Grup, standardizasyon çalışmalarının ilk bölümünü " ISO 12913-1 Acoustics-Soundscape-Definition and conceptual framework - Akustik -İşitsel Peyzaj -Tanım ve kavramsal çerçeve" başlığı ile yayınlamıştır. Akustik çevre bu çalışmada, iç mekan akustik çevresi ve dış mekan akustik çevresi olmak üzere iki ana başlığa bölünmüştür. ISO/TC 43/SCI/WG 54 çalışma grubu, ISO 12913-1 ile, kamusal açık mekanlarda işitsel peyzaj kalitesinin yöntem ve parametrelerinin standardize edilmesi için çalışmakta ve akustik çevrenin insanlar tarafından algılanan pozitif ve negatif yönlerine değinmektedir. Ancak, açık mekanlardaki işitsel peyzaj kalitesi çalışmalarının yanı sıra, kapalı mekanlardaki işitsel peyzaj kalitesi çalışmaların da yapılması gerekmektedir. Bu çalışma, kamusal alan olarak seçilen bir metro istasyonundaki kapalı mekan akustik çevresini irdelemek üzere tasarlanmıştır. Çalışmanın amacı, metro istasyonu kullanıcılarının, kapalı mekana dair pozitif ve negatif algılarının araştırılmasıdır. Kapalı ve açık mekanların işitsel peyzajlarının karşılaştırmalı irdelenmesi için, Ankara' da bulunan Akköprü Metro İstasyonu ve yakın çevresi seçilmiştir. Mekanların kapalılık dereceleri bağlamında, açık mekan olarak istasyon ile aynı çevreyi paylaşan park; yarı açık mekan olarak istasyonun giriş katı ve kapalı mekan olarak da istasyonun platform katı seçilmiştir. Belirtilen üç mekanda, nesnel, öznel ve psikoakustik ölçümler yapılmıştır. Nesnel ölçümler kapsamında; A-Ağırlıklı Eşdeğer Ses Seviyesi (LeqA), Ses Basınç Seviyesi (SPL), Çınlama Süresi (RT), Konuşmanın Anlaşılabilirliği İndeksi (STI) ölçülmüştür. Öznel ölçümler kapsamında; eş zamanlı olarak, ses yürüyüşü (soundwalk) yöntemi ile ses kayıtları alınmış ve gürültü rahatsızlığı anketleri uygulanmıştır. Psikoakustik ölçümler kapsamında, mekanların, ses kayıtlarının dinleme yoluyla algılanabilirliğinin / anlaşılabilirliğinin araştırılması üzere bir dinleme testi ve anketi hazırlanmıştır. Ankette katılımcılardan kişisel bilgiler yanı sıra, dinledikleri ses kayıtlarının her biri için dört adet açık uçlu soru sorulmuş ve likert ölçeği ile hazırlanmış on yedi sıfat çifti için bir ile beş arasında değerlendirme yapmaları istenmiştir. Doksan denek dinleme testine katılmıştır. Sonuç olarak, yapılan akustik ölçümlerde elde edilen değerler, yönetmelikte izin verilen sınırın üzerinde çıkmıştır. Gürültü rahatsızlığı anketi sonucuna göre, kapalı mekandaki gürültü rahatsızlığı, açık mekandaki gürültü rahatsızlığına göre daha fazla çıkmıştır. Deneklerin yaş, cinsiyet, eğitim durumu gibi demografik özellikleri ile mekân algısı arasında kaydadeğer bir istatistiksel ilişki gözlenmemiştir. Dinleme testi sonuçlarına bakıldığında, deneklerin %70' inin mekanların açık/kapalı olduğunu doğru şekilde yanıtladıkları görülmüştür. Ancak deneklerin sadece % 55' I mekanları tanıyabilmiştir. Mekanlara özgü sembol sesler (soundmarks) benzerlik göstermiştir. Deneklerin mekanlar için kullandıkları sıfat çiftleri, açık mekanda, "memnuniyet verici", "dinlendirici", "doğal" "neşeli" iken; kapalı mekanlarda "memnuniyet verici değil", "stres yaratıcı", "yapay", "durgun" olmuştur. Anahtar Kelimeler: Ses peyzajı, ses yürüyüşü, sembol sesler, gürültü rahatsızlığı, ses kalitesi, duyumsal algı, ses tanıma