Kanser hastalarında yas sürecinin incelenmesi

Amaç: Bu çalışma, kanser tanısı almış bireylerde yas sürecinin tanımlanması ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla planlanmıştır. Yöntem: Araştırma 15 Eylül- 31 Ekim 2020 tarihleri arasında COVID-19 pandemisi nedeniyle online olarak yürütülmüştür. Tanımlayıcı ve analitik tipte bir çalışma olan araştırmanın örneklemini, kanser hastalarının üye olduğu Facebook grupları üzerinden ulaşılan 408 kanser hastası oluşturmaktadır. Veriler, sosyo- demografik ve hastalığa ilişkin özelliklere yönelik sorulardan oluşan bir anket, Uzamış Yas Bozukluğu-Hasta Formu (UYB) ölçeği, Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HADÖ) ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı veriler için sayı, yüzde ve ortalamalar; verilerin karşılaştırılmasında ise t-testi, ANOVA, Pearson Korelasyon Testi ve Çoklu Regresyon analizi uygulanmıştır. Çok değişkenli analizlerde Post-Hoc Bonferroni analizi yapılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %82.2'si kadın olup, yaş ortalaması 47.05 ± 10.46'dır. UYB puan ortalaması, ilk-orta okul mezunu olan, aktif çalışmayan, geliri giderinden az olan, metastazı olan bireylerde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Katılımcıların çoğunluğu kanser tedavisinin COVID-19 pandemisinden etkilenmediğini belirtilmiştir. Bununla birlikte tedavisinde aksama olduğunu belirtenlerin UYB puanları diğer gruptan anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur.UYB puanı ile algılanan sosyal destek ve yaş arasında negatif yönlü, depresyon ve anskiyete arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı korelasyon tespit edilmiştir. Çoklu regresyon analizi sonucunda modele alınan değişkenlerin %57 oranında UYB puanını yordayıcı olduğu ve anksiyetenin özellikle UYB puanının anlamlı derecede yordayabileceği tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler: Kanser hastalarında UYB'nun, eğitim seviyesi düşük olan, çalışmayan ve metastazı olan ve COVID-19 pandemisi nedeniyle tedavisini alamayanların bireylerde daha yüksek olduğu, yaş ile azaldığı, anksiyete ve depresyon ile arttığı ve bu değişkenlerin %57 oranda UYB açıkladığı tespit edilmiştir. Ayrıca anksiyetenin, UYB'nin yordayıcı faktörü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hekimlerin, onkoloji ve KLP hemşirelerinin kanser hastalarında UYB olabileceği yönünde farkındalıklarının olması, klinikte anksiyetesi yüksek olan hastanın UYB açısından taranması ve gelecek araştırmalara UYB'ye yönelik girişimlerin etkinliğinin değerlendirmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Uzamış yas bozukluğu, Kanser, Anksiyete, Depresyon, Sosyal destek