Kanıta dayalı tasarım yaklaşımının açık yeşil alan tasarım sürecine entegrasyonu

Küresel iklim değişikliği ve kentleşme sorunları ile birlikte, kentsel açık ve yeşil alanlar hem ekolojik sürdürülebilirliği sağlamak hem de kent sakinlerinin sosyal, psikolojik ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak açısından kritik bir rol üstlenip nitelikli fiziksel çevreler oluşturarak kentsel yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Ancak, bu alanların etkin kullanımı, mekân ve kullanıcıya ilişkin gereksinimler doğrultusunda şekillendirilmediğinde, sınırlanmaktadır. Kanıta Dayalı Tasarım (KDT) yaklaşımı, açık mekân kullanıcılarının deneyimlerini bilimsel veriler ışığında değerlendirmeyi mümkün kılarak, peyzaj tasarım süreçlerinde nesnel ve ölçülebilir bir temel sunmaktadır. Bu bağlamda, çalışma, yaşam kalitesine artırma odağında kentsel açık alanlarda KDT yaklaşımına dayalı, kullanıcı merkezli mekânsal iyileştirme stratejilerin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Bu kapsamda, araştırma Bursa'daki Hüdavendigar Kent Parkı, Erdem Saker Botanik Parkı ve Vakıf Bera Kent Parkı'nda yürütülmüş; kullanıcı deneyimlerinin mekânsal yansımalarını tespit etmek amacıyla anket çalışmaları, mekânsal analizler ve yapay zeka (YZ) destekli görselleştirme araçları kullanılmıştır. Anket verileri SPSS yazılımı ile istatistiksel olarak analiz edilirken, mekânsal dağılım ve kullanıcı yoğunluk haritaları Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla üretilmiştir. Sosyodemografik yapı, mekân, aktivite, zaman, erişilebilirlik, kullanıcı yoğunluğu ve güvenlik algısı gibi değişkenlerin kullanım davranışı üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Bulgular, kullanıcıların yaş, cinsiyet, sosyo-ekonomik durum farklılıklarının açık mekân kullanım alışkanlıklarını doğrudan etkilediğini ortaya koymaktadır. Çalışmaya göre; parkların çoğunlukla öğrenci, emekli ve çalışmayan insanlar tarafından kullanıldığı ; genç kullanıcıların yoğunlukla öğleden sonra ve akşam saatlerinde olmakla birlikte dinamik alanlara ve su öğeleri çevresine yöneldiği ; yaşlı bireylerin ise yoğunlukla sabah saatlerinde yürüyüş yolları ve gölgeli dinlenme alanlarını öncelikli olarak tercih ettiği belirlenmiştir. Kadın kullanıcıların çocuk oyun alanlarını, güvenliğin sağlandığı ve sosyal etkileşimi destekleyen mekânları öncelikli olarak seçtiği, erkek kullanıcıların ise spor ve rekreatif aktivite alanlarına yönelim gösterdiği tespit edilmiştir. Mevsimsel değişkenler de park kullanımını önemli ölçüde etkilemekte olup, kış aylarında kullanıcı yoğunluğunun belirgin şekilde azaldığı gözlemlenmiştir. Çalışma kapsamında geliştirilen mevcut tasarımı iyileştirmeye yönelik stratejiler, kullanıcı yoğunluğunu parktaki farklı açık mekânlarda dengelemek, güvenlik algısını artırmak ve dört mevsim kullanım olanaklarını desteklemek üzere şekillendirilmiştir. Farklı oturma düzenleri, gölge alanlar, yaş gruplarına özelleşmiş açık mekân kullanım stratejileri ve parkların erişilebilirliği destekleyecek iyileştirme yaklaşımları önerilmiş, kullanıcı odaklı mekânsal kararların KDT süreçleriyle nasıl bir süreçte ilerletilebileceği ortaya konulmuştur. Bu çalışma, peyzaj mimarlığında KDT yaklaşımına dayalı olarak kullanıcı bulgularının ve mekânsal analizlerin ele alındığı kurgusu ile nesnel verilere dayalı, tekrarlanabilir ve yenilikçi tasarım modellerinin geliştirilmesine katkı sunmaktadır.