Gated communities and the transformation of neighborhood culture: The comparison between Beyaz Residence and Nişancı neighborhood

1950 sonrası dünya genelinde yaşanan ekonomik dönüşümler, konut üretim biçimlerinde farklılıklar yaratmıştır. Neoliberal politikaların, postmodernitenin ve tüketim kültürü dinamiklerinin mekansallaştığı bu süreçte küreselleşmenin de etkisiyle tüm dünyaya yayılan kapalı konut siteleri bu dönüşümlerin ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Temel özellikleriyle öncekilerden farklı biçimlenen ve sunulan kapalı siteler her ülkenin ve kentin kendi özgün bağlamı çerçevesinde şekillenmiştir. Bu sosyo-ekonomik dönüşüm ile birlikte 1980 sonrası sosyal ve mekansal ayrışmanın ve toplumsal kutuplaşmanın arttığı İstanbul'da konut ve mahalle yeni nitelikler kazanarak yapısal ve anlamsal dönüşüm geçirmiştir. İdari, hukuki, iktisadi ve toplumsal fonksiyonlara sahip geleneksel İstanbul mahallesinin çok kültürlü, çok etnikli, çok tabakalı, zaman zaman çok dinli yapısı, modern kent mahallesinde homojen ve parçacıl bir yapıya dönüşmüş, nostaljik mahalle kültürü kapalı konut topluluklarının pazarlama unsuru haline gelmiştir. Bu çalışmada Türkiye'de kapalı konut topluluklarının ortaya çıkış süreçleri küresel ölçekteki toplumsal ve ekonomik gelişmeler paralelinde değerlendirilecektir. Çalışmanın amacı bu konut biçiminin mahallenin geleneksel dokusuna etkisine odaklanarak daha bütüncül bir yaklaşım geliştirmektir. Bu çerçevede İstanbul Eyüp bölgesinde bulunan Nişancı Mahallesi ve Beyaz Rezidans kapalı konut topluluğunu kullanıcı-mekan bağlamında irdelenmektedir. Bu kapsamda nitel araştırma metodu benimsenen çalışmada mahalle ve site sakinleri ile yapılan yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerle katılımcıların demografik yapıları, sosyoekonomik statüleri, evleri ve çevreleri ile ilgili tercihleri, algıları ve değerlendirmeleri analiz edilecektir. Elde edilen bulgularla bireylerin kenti ve kentliyi tecrübe etme şekilleri olarak mahalle kültürü ve komşuluk ilişkileri tartışılacak ve farklılıklar ortaya konmaya çalışılacaktır.