Kapıkaya (Eskişehir) bentonit oluşumlarının jeolojik, mineralojik ve jeokimyasal özellikleri

Kapıkaya ve Beyköy (Eskişehir) arasındaki bölgede volkanik kayaçların ayrışmasıyla meydana gelmiş birçok bentonit oluşumları bulunmaktadır. Bu oluşumlar lav (Grup 1), aglomera (Grup 2) ve tüf (Grup 3) türündeki volkanik kayaçların ayrışmasıyla meydana gelmişlerdir. 1. Gruptaki bentonit oluşumlarında küresel ayrışma karakteristik olarak gözlenmektedir. 3. Grup bentonit oluşumlarında ise yanal yönde zonlanma belirgindir. Bu zonlanma fiziksel, kimyasal ve mineralojik olarak ayırt edilmektedir. Bentonit yataklarının dağılımının inceleme alanındaki fayların doğrultusuna paralel olması bozuşmaya neden olan eriyiklerin faylarla ilişkili olduğunu göstermektedir. X-ışınları difraktoğramı incelemelerinde 1 ve 2. grup bentonitlerin ortaç (Na-Ca), 3. Grup bentonitlerin ise Na bileşimli olduğu ve başlıca dioktahedral simektit minerallerinden meydana geldiği belirlenmiştir. İllit bentonitlerdeki diğer kil mineralidir. Bentonitlerdeki kil harici mineraller ise jips, kristobalit/opal-CT, kuvars, feldspat, dolomit ve kalsittir. Taramalı Elektron Mikroskop (SEM) çalışmalarında yapraksı şekilli simektit kristalleri ayırt edilmiştir. Bentonitlerin ve ana kayaçlarının kimyasal analiz sonuçlarına göre 1. ve 2. grup bentonitler ve ana kayaçları andezitik, 3. grup bentonitler ve ana kayaçları ise riyodasitik/dasitik bileşimlidir. Elementlerdeki zenginleşme ve fakirleşmeler ayrışma sisteminin açık sistem olduğunu gösterir. Ayrışma süresince MgO Fe2O3 ve TiO2'ye göre farklı bir davranış göstermiştir. 3. grupta da SiO2 ve Al2O3 hiç değişmezken, K2O ayrışma süresince kayba uğramıştır. MgO, Fe2O3 ve TiO2 elementlerinde ana kayaca göre 3 katından fazla zenginleşme görülmüş ve bu zenginleşme ikincil fazlarla birlikte çökelme olayları için belirteçtir. Ana kayaçlara göre, bentonitlerdeki Fe2O3, MgO ve TiO2 zenginleşmeleri ofiyolitik ve metamorfik kayaçlar boyunca yükselen hidrotermal çözeltilerin bileşimiyle ilgilidir. HREE ve LREE deki ayrışma süresince davranış farklılıkları, grupların ana kayaç farklılıklarından kaynaklanmaktadır.2008 ? 96 sayfaAnahtar Kelimeler: Bentonit, simektit, Kapıkaya, Eskişehir.