Karaciğer safra sistemi ve dislipidemide kullanılan bitkiler

Dislipidemi ve karaciğer safra sistemi rahatsızlıkları günümüzde sıkça rastlanan ve çözüm aranan rahatsızlıklardır. Karaciğer-safra sisteminde en çok kullanılan bitkiler olan Silybum marianum, Taraxacum officinale, Cynara scolymus ve Curcuma longa dislipidemide de etkilidir ve bu alanda da kullanımları vardır. Aynı zamanda dislipidemi ve metabolik sendromdaki etkileriyle bilinen Allium sativum ve Olea europaea gibi bitkilerin karaciğer üzerine koruyucu etkileri olduğu yapılan çeşitli çalışmalarda görülmektedir. Bu da bitkisel drogların her iki alanda da benzer etki mekanizmalarıyla aktivite gösterebilecekleri düşüncesini doğurmaktadır. Bu tezde hem karaciğer-safra sisteminde hem de dislipidemide kullanılan bitkilerin her iki alandaki etkileriyle ilgili çalışmalar derlenmiştir. Bitkisel drogların dislipidemideki etki mekanizmaları ile ilgili literatür taranmış ve karaciğer-safra sistemindeki etkileriyle ilişkisi sorgulanmıştır. Bitkisel droglar dislipidemide lipitlerin absorpsiyonunu, dolaşımını, sentezini, depolanmasını, yıkımını ve atılımını değiştirerek etkili olabilirler. Karaciğer-safra sisteminde ise antienflamatuar, antioksidan, hücre koruyucu, steatozu engelleyici, kolagog ve koleretik özellikleriyle fayda sağlayabilirler. Bitkisel droglar ve etken maddeleri karaciğer-safra sistemi ve dislipidemide çeşitli etki mekanizmaları ile faaliyet gösterirler. Bu etki mekanizmalarının temelinde ise safra asidi sentezi ile dolaşımını değiştirmek ve gen tanskripsiyon faktörlerine etki etmenin olduğu sonucuna varılmıştır. Deneysel kısımda İstanbul'un üç farklı ilçesinden alınan Taraxacum officinale, Cynara scolymus ve Curcuma longa örnekleri Avrupa Farmakopesi'ndeki bir takım teşhis yöntemlerine göre incelenmiştir. Fatih'ten alınan Taraxacum officinale ve Cynara scolymus örneklerinin ilgili monograflarda geçen teşhislere uymadığı görülmüştür.