Karadeniz'in kuzeyindeki Türk devlet ve boylarının 4-12 yüzyıllar arasında çevre politikaları ve ilişkileri

Karadeniz'in Kuzeyindeki coğrafya tarih boyunca bir çok kavim için cezbe-dici bir saha olmuştur. Türkler bu sahaya gelmeden önce Kimmer, İskitler, Sarmatlar, Germenler ve Gotlar burada yaşamaktaydı. II. yüzyılda kuzeyden güneye doğru ger-çekleşen göç ile değişime başlayan bu saha, IV. yüzyıl sonrasında, Türk kavimlerinin göçü ile köklü bir değişim daha yaşamış ve yeni bir siyasi dönem başlamıştır. Kara-deniz'in kuzeyinde Avrupa Hunlarından sonra devam eden göçle birlikte siyasi iliş-kiler durağan olmamıştır. Böylece sürekli değişen politikalar sayesinde yeni diplomasi ağları oluşmuştur. Bölgede yüzyıllar boyunca yaşamış olan Roma imparatorluğu gibi kavimler için bu değişimler ilk kez yaşanmış ve yeni politik dengeler kurulmaya çalışılmıştır. Diğer yandan Avrupa Hunları ile başlayacağımız bu politik olaylar süresince Türkler de eski politik anlayışlarını bazen değiştirmiş bazen de benliklerinde önceden beri var olanın üzerine yeni anlayışlar eklemiştir. Tezimizde ise bu amaçla ilk olarak Avrupa Hunları'nın uygulamış olduğu çevre politikalarına değindik. Avrupa Hunlarının dış politikasını Attila öncesi dönem ve Attila sonrası dönem olarak ikiye ayırabiliriz. Attila öncesi dönemin çevre politi-kasının temelinde, Batı Roma ile iyi ilişkiler içerisinde kalmak ve Doğu Roma'ya karşı baskı uygulamak olmuştur. Nitekim Attila devrinde Doğu Roma kesin bir şekilde Hun hakimiyeti altına girmiştir. Böylece Hunların amacı olan dünya hakimiyeti sağlanmaya çalışılmıştır. Hunlardan sonra Karadeniz'in kuzeyine gelen Ogurların temel politikası ise genel anlamda çevre devlet ve kavimler ile müttefik olarak kalmak olmuştur. Ancak başka dönemlerde Bizans baskı altına alınmak istenmiştir. Sabarlar ise çevre ilişkilerinde güçlü bir askeri yapıya sahip olmalarından do-layı genellikle diğer kavimler ile müttefik olmuşlardır. Dönemin güçlü imparatorluk-larından olan Bizans ve Sasaniler, Sabarları kendi tarafına çekmek istemişlerdir. Sa-barların çevre politikalarında kendi çıkarlarına uygun olarak kimi zaman Bizans tara-fında, kimi zaman da Sasanilerin yanında savaşmışlardır. Sabarlardan sonra ele aldı-ğımız Avarların temel politikası Hunlar gibi dünya hakimiyetini sağlamak olmuştur. Bu amaçla ilk olarak Orta Avrupa'da Franklar ve Longobardlar ile savaşmışlardır. Orta Avrupa'nın hakimiyetini sağladıktan sonra Bizans'a yönelmiştir. Bizansı haki-miyet altına alabilmek için Sasaniler ile anlaşmış ve Konstantinopolis'i kuşatmışlardır. Bir diğer Türk kavmi olan Bulgarlar da Karadeniz kuzeyinde devletlerini kurduktan sonra ilk olarak dağılan Bulgar birliklerini birleştirmeyi amaçlamışlardır. Büyük Bulgar Devleti'nin kurulmasından sonra genişleme politikası yürüterek Bizans ile temasa geçmişlerdir. Tervel Han döneminde Bizans ile geliştirilen barışçıl politika Krum Han devrinde değişmiş ve Bizans baskı altına alınarak Konstantinopolis zaptedilmek istenmiştir. Hazarlar Orta Çağ Avrupa'da önemli devletlerinden birisi olmuştur. Kuzey-güney ve doğu-batı olarak devletlerini tesis etmelerinden dolayı politik olarak strate-jileri bu yönde gelişmiştir. Hazarlar dış politikada Bizans ile Karadeniz'de hakimiyet mücadelesi yapmıştır ancak Arap tehlikesi iki devletin birbirleri ile dostane ilişkiler kurmasına neden olmuştur. Yine de dış politikalarında Arap saldırılarına karşı ortak bir harekat düzenlememeleri iki kavmin ayrı siyasi ilişkiler geliştirdiğini göstermiştir. Uzlar Karadeniz'in kuzeyine geldiklerinde güçlü siyasi birliklerin arasında kalmışlar ve devam eden Türk göçleri sayesinde de bir devlet oluşturamamışlardır. Uzlar bu bakımdan at üzerinde sürekli hareket halinde ve savaşa daima hazır olmala-rından dolayı önemli bir müttefik unsuru olmuşlar ve bu yapıları sayesinde dış politi-kada aranan bir unsur olmuşlardır. Genellikle sınır bekçiliği veya yabancı kavimlerin ordularında bulunmuşlardır. Tezimizde Türk kavimlerini ele alırken onların politika-larının anlaşılabilmesi için tarihlerini de ele aldık.