Karar vermede özsaygı ve karar verme stillerinin ergenlerde psikolojik sağlamlığı yordama gücü

Bu araştırma, ergen bireylerin psikolojik sağlamlık düzeylerinin, karar vermede özsaygı ve karar verme stilleri bağlamında ne ölçüde yordanabildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Psikolojik sağlamlık; bireyin stresli yaşam olaylarına karşı direnç gösterebilme ve uyum sağlayabilme kapasitesi olarak tanımlanmakta olup, bu kapasitenin gelişiminde bireysel ve çevresel birçok faktör etkili olmaktadır. Ergenlik dönemi, bireyin karar verme becerilerinin geliştiği ve aynı zamanda psikolojik kırılganlıkların arttığı bir dönem olması nedeniyle, bu sürece ilişkin bilişsel ve duyuşsal değişkenlerin anlaşılması önem taşımaktadır. Araştırma kapsamında, karar vermede özsaygı düzeyi ile karar vermenin alt boyutları olan ihtiyatlı seçicilik, panik, umursamazlık ve sorumluluktan kaçma gibi karar verme stillerinin psikolojik sağlamlık üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Adana ili Ceyhan ilçesinde öğrenim gören 9., 10. ve 11. sınıf düzeyindeki toplam 505 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcıların 280'i kadın, 225'i erkektir. Veriler, "Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği" ile "Ergenlerde Karar Verme Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizinden yararlanılmıştır. Karar vermede özsaygı düzeyi ve dört farklı karar verme stili (ihtiyatlı seçicilik, panik, umursamazlık, sorumluluktan kaçma) temel değişkenler olarak ele alınmıştır. Araştırma bulguları, karar vermede özsaygı ile ihtiyatlı seçicilik stilinin psikolojik sağlamlık üzerinde anlamlı ve pozitif bir yordayıcı olduğunu; panik, umursamazlık ve sorumluluktan kaçma stillerinin ise psikolojik sağlamlığı negatif yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, karar verme süreçleri ve bireyin bu süreçlere ilişkin algısının, ergenlerin psikolojik dayanıklılığı üzerinde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, bireylerin psikolojik sağlamlıklarının artırılmasına yönelik geliştirilecek müdahale programlarında, sağlıklı karar verme becerilerinin desteklenmesinin kritik bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle ergenlik döneminde, panik, sorumluluktan kaçma ve umursamazlık gibi olumsuz karar verme eğilimlerine yönelik farkındalık kazandıracak psiko-eğitim çalışmalarının önemli olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca, psikolojik sağlamlık gelişiminde sadece bireysel becerilerin değil, aile ortamında sağlanan duygusal destek, güven ve sağlıklı iletişimin de belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Bu doğrultuda, araştırma bulguları hem bireysel hem aile temelli hem de okul merkezli müdahale programlarının yapılandırılmasına katkı sunmakta; aynı zamanda gelecekte yapılacak çalışmalara yol gösterici nitelikte öneriler içermektedir. Anahtar kelimeler: Ergenlik, psikolojik sağlamlık, karar vermede özsaygı, karar verme stilleri