Karayollarında yol faktörünün trafik kazalarına etkisinin incelenmesi ve modellenmesi

Dünya nüfusunun artması ve teknolojinin gelişmesiyle araç sayısı ve trafik kazalarında artışlar meydana gelmiştir. Artan trafik kazaları, maddi ve manevi kayıplara yol açmaktadır. Sürücü hatası, araç kusurları, çevrenin olumsuz etkileri, yolun geometrik ve fiziksel olarak kusurlu olması trafik kazalarına neden olmaktadır. Sebeplerin doğru yöntemlerle tespit edilmesinden sonra alınan önlemlerle kazaların sayıları ve ciddiyeti azaltılabilmektedir. Ülkemizde 2020 yılında trafik kazalarına sebep olan yol kusuru oranının %0,27 olduğu, önceki yıllarda da bu oranın çok fazla değişmediği görülmektedir. Ancak Amerika ve bazı Avrupa Birliği ülkelerinde yapılan araştırmalara göre yol faktörlerinin sebep olduğu kaza oranlarının %2-3 oranlarında değiştiği, sürücü ve araç kusurlarının etkileşimiyle bu oranın %30'a kadar çıktığı görülmüştür. Bu çalışmanın birinci kısmında, Türkiye ve diğer ülkeler arasındaki bu oran farkının sebebini tespit edebilmek amacıyla diğer ülkelerin kaza tespit tutanakları ve ilgili kanun maddeleri kıyaslama yöntemiyle incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda Türkiye'deki kaza tespit tutanaklarının yalnızca yolun yüzeysel kusurlarını ele aldığı ve kazaların yol kusurlarından kaynaklı sebebini anlamaya yönelik düzenlenmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın ikinci kısımda ise Türkiye'de trafik kazalarına etki eden yol faktörünün; yıl, ton-km, toplam nüfus, toplam kaza sayısı, toplam yol uzunluğu, toplam taşıt sayısı, toplam parke, kırmataş/stabilize, bitümlü sıcak kaplama ve geçit vermeyen yolların ayrı ayrı yol uzunlukları veri girdisi alınarak yapay sinir ağı yöntemiyle modellenmiştir. Oluşturulan 5 model arasında 0,97 regresyon katsayısı ile Model 4 en başarılı model bulunmuştur. Model 4'ten elde edilen verilere göre Türkiye'de yol kusurları oranlarının önem sırasına göre; kaza sayısı, toplam yol uzunluğu, nüfus ve yıl faktörleri ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.