Karbapenem dirençli Klebsiella pneumoniae suşlarında seftazidim-avibaktam'ın aztreonam, meropenem ve amikasin ile kombinasyonunun karbapenemaz tiplerine göre in vitro etkinliği

Karbapenem dirençli Klebsiella pneumoniae (KDKp), yüksek mortaliteye yol açan ciddi nozokomiyal enfeksiyonların başlıca etkeni olup, tedavi seçeneklerinin sınırlılığı nedeniyle önemli bir küresel sağlık sorunu oluşturmaktadır. Bu çalışmada, seftazidim-avibaktamın (CZA) aztreonam (AZT), meropenem (MEM) ve amikasin (AK) ile kombinasyonlarının in vitro etkinliği değerlendirilmiş; elde edilen sonuçların karbapenemaz genotipleri ile ilişkilendirilmesiyle birlikte KDKp enfeksiyonlarının tedavisinde klinisyenlere rasyonel kombinasyon seçiminde yol gösterici veriler sunulması amaçlanmıştır. Ocak–Kasım 2024 tarihleri arasında Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Merkezi Laboratuvar Bakteriyoloji birimine gönderilen çeşitli örneklerden izole edilen 30 KDKp izolatı çalışmaya dahil edilmiştir. İzolatların tanımlanması ve rutin duyarlılık testleri VITEK-2 (BioMérieux, ABD) ile yapılmıştır. CZA, AZT, MEM ve AK için minimum inhibitör konsantrasyon (MİK) değerleri E-test ile belirlenmiş ve antibiyotik kombinasyonların etkinliği E-test çapraz sinerji yöntemiyle değerlendirilmiştir. ΣFİK eşikleri ≤ 0,5 sinerji; >0,5 - ≤ 1 additif; > 1 - ≤ 4 etkisiz; > 4 antagonizm olarak kabul edilmiştir. Karbapenemaz genleri (blaKPC, blaNDM, blaOXA-48, blaVIM, blaIMP) polimeraz zincir reaksiyonu (PZR) ile araştırılmıştır. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics v21 ile yapılmış; grup karşılaştırmalarında Ki-kare ve/veya Fisher's Exact testleri kullanılmış, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır. CZA-AZT kombinasyonu tüm izolatlarda %100 sinerji gösterdi. CZA-MEM için sinerji %36,7 (11/30), additif %16,6 ve etkisiz %46,7; CZA-AK için sinerji %20, additif %23,3 ve etkisiz %56,7 bulundu. İzolatların hiçbirinde antagonist etkiye rastlanmadı. Kombinasyonlar arasında etki dağılımı anlamlı farklılık gösterdi (ki-kare=42,90; df=4; p<0,001). Genotipik olarak NDM pozitif izolatlarda CZA-MEM ile oranı %13,6 (3/22) iken NDM negatif izolatlarda %100 (8/8) idi (Fisher p<0,001). CZA-AK için NDM varlığında sinerji %9,1 (2/22), NDM negatiflerde %50,0 (4/8) bulundu (Fisher p=0,029). OXA-48 pozitif izolatlarda CZA-MEM sinerjisi %19,0 (4/21), OXA-48 negatiflerde %77,8 (7/9) olup fark anlamlıydı (Fisher p=0,004). OXA-48 ile CZA-AK sinerjisi arasında anlamlı ilişki saptanmadı (p=1,000). NDM ve OXA-48 pozitif izolatlarda CZA-MEM sinerjisi %5,6 (1/18) iken bu gen kombinasyonu negatif olan izolatlarda %100 (7/7) bulundu (Fisher p<0,001). NDM ve OXA-48 pozitif izolatlarda CZA-AK sinerjisi %11,1 (2/18) iken negatif izolatlarda %40,0 (2/5) gözlendi; ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (Fisher p=0,194). Sonuç olarak; KDKp gibi yüksek riskli izolatlarda kombinasyon tedavisi planlanırken, elde edilen bulgular CZA-AZT kombinasyonunun tedavide ilk sırada tercih edilebilecek güçlü bir seçenek olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, CZA-MEM ve CZA-AK'nin etkinliği genotipik ve fenotipik profile bağlı olarak değişmektedir. Bu bulgular, KDKp tedavisinde direnç mekanizmalarının genotipik ve fenotipik düzeyde birlikte dikkate alınması ve in vitro kombinasyon testlerinden elde edilen verilerle desteklenmesinin, klinisyenlere daha rasyonel tedavi seçenekleri sunmada yol gösterici olacağını düşündürmektedir. Anahtar sözcükler: Klebsiella pneumoniae, seftazidim-avibaktam, aztreonam, meropenem, amikasin, sinerji, NDM, OXA-48