Kariyer rehberliğinde yapay zekâ uygulamaları: Zimbabve örneği

Kariyer rehberliği, Zimbabve devlet okullarının çoğunda eksik olan önemli eğitim fenomenlerinden biridir. Kariyer rehberliğinde, kişinin akademik uzmanlığına uygun bir kariyer yolunu belirlemesi veya karar vermesi kolay bir iş değildir. Bu bağlamda, kariyer rehberlik hizmetleri öğrencilerin akademisyenler ve kariyer yolları arasındaki ilişkiyi mantıksal olarak anlamalarına yardımcı olmaktadır. Ne yazık ki, uzman kariyer danışmanları Zimbabve kırsal alanlardaki okullarda bulunmamakta, kasaba ve şehirlerdeki öğrencilerin ise neredeyse %80'ini eğiten devlet okullarında nadiren bulunmaktadır. Bu durum, kişisel deneyimleri ve fikirleri nedeniyle öğrencilerine kariyer danışmanlığı yapan öğretmenleri dışarıda bırakmakta, bu yüzden öğrencilere doğru tercihler sunamamaktadırlar. Dolayısıyla bu çalışmada, Zimbabve'de öğrenim gören lise öğrencilerinin kariyer rehberliğine ilişkin görüşlerini ve kariyer rehberliği uzman sisteminden beklentilerini ortaya koymak ve öğrencilerin bu görüşleri ve beklentileri çerçevesinde yapay zekâ temelli bir çözüm sunmak amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi dâhilinde veriler, 2019-2020 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılında Zimbabve'de Bulawayo şehrinde Mpopoma High School'da öğrenim gören toplam 110 lise öğrencisinden ilgili okuldan alınan izin ile çevrimiçi anket ile toplanmıştır. Anketin (ölçeğin) uygulama öncesinde pilot çalışmada geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Çalışmada elde edilen veriler, analiz edilmiş ve elde edilen bulgular yorumlanarak sunulmuştur. Buna göre; çalışmaya katılan öğrencilerin kariyer rehberliğine ilişkin görüşleri ortalamanın üzerinde ve yüksek düzeydedir. Öğrencilerin kariyer rehberliği uzman sisteminden beklentilerinin de yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Öğrencilerin kariyer rehberliğine ilişkin görüşleri ve kariyer rehberliği uzman sisteminden beklentileri cinsiyet, yaş, bulundukları sınıf, en sık kullanılan web tarayıcısı ve en sık aranan bilgi değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Bu bulgular ışığında araştırmada, Zimbabve'de öğrenim gören öğrencilerin kariyer rehberliğine ilişkin görüşlerinin olumlu, beklentilerinin ise yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmada elde edilen bu sonuçlar çerçevesinde yapay zekâ temelli bir uzman sistem uygulaması geliştirilmiş ve çözüm önerisi olarak çalışmada sunulmuştur.