Kastamonu Ferhat Paşa Camisi haziresi mezar taşları

Kastamonu Ferhat Paşa Camisi Haziresi Mezar Taşları adlı yüksek lisans tez çalışmamızda adı geçen hazireyi incelediğimizde 106 tane mezar tespit edilmiştir. Bu mezarlardaki taş sayılarını baş ve ayak taşı olarak ayırıp, tipolojisini yaptığımızda 197 tane mezar taşı ortaya çıkmıştır. Bunlardan 49 tanesi erkek, 37 tanesi kadın baş taşı ve 61 tanesi de ayak taşıdır. Bu 197 mezar taşından 17 tanesi yakın dönemde yapılmış baş taşı, 27 tanesi yine yakın dönemde yapılmış ayak taşı olup, 6 tanesinin de kimliği belirlenememiştir. Biz de bu durumu göz önüne alarak daha sağlıklı bir inceleme yapmak adına mezar taşlarını kadın baş taşları, erkek baş taşları ve ayak taşları olmak üzere üç gruba ayırdık. Hazirede yer alan bu mezar taşları daha çok 19.yy'a aittir. Tipolojisi yapılan bu mezar taşlarının ayrıca form özelliklerine göre de tipolojisi yapılmıştır. Erkek mezar taşları, form tiplerine göre dört gruba ayrılmıştır. Kendi içinde kitabesine göre de iki gruba ayrılmıştır. Erkek mezar taşlarında başlık kısımlarını ayrı bir başlık altında değerlendirmek daha uygun bulunmuştur. Buna göre yapılan tipoloji de beş ayrı tip başlık kullanıldığı görülmüştür. 6 tane kavuk, 14 tane sarık, 18 tane fes, 1 tane uzun silindirik başlık ve 2 tane de taç, erkek mezar taşlarında başlık olarak kullanılmıştır. Kadın mezar taşlarının tipolojisi yapılırken, erkek mezar taşlarından farklı olarak başlıkları esas alınarak bir ayrım yapılmıştır. Buna göre de üç ayrı tip tespit edilmiştir. Ayak taşlarına baktığımızda da üç gruba ayrıldığı görülmüştür. Tüm bu mezar taşlarına baktığımızda süslemenin en çok görüldüğü ayak taşlarıdır. Bitkisel, geometrik ve nesneli süslemeler görülmektedir. 348 11 örnekte gül, 6 örnekte lale, 7 örnekte mine, 15 örnekte kır çiçeği, 4 örnekte gonca, 1 örnekte küpe çiçeği, 2 örnekte hurma, 8 örnekte servi, 2 örnekte asma, 16 örnekte kıvrık dal, 10 örnekte akantus yaprakları,3 örnekte gül dalı, 1 örnekte haşhaş, 10 örnekte soyut yapraklar, 2 örnekte yıldız çiçeği ve 1 örnekte de palmet ve rumi motifi bitkisel süsleme olarak kullanılmıştır. Geometrik süsleme olarak 9 örnekte baklava motifi, 12 örnekte dikdörtgenler, kare ve daire motifi, 1 örnekte çarkıfelek ve 1 örnekte de zigzag motifi kullanılmıştır. Nesneli motif olarak 4 örnekte vazo, 7 örnekte ay ve yıldız motifi ve 28 örnekte ışınsal çubuk motifi kullanılmıştır. 1 örnekte de mimari süsleme olarak sütunce kullanılmıştır. Hazirede yer alan 197 tane mezar taşından 13 örnekte mermer kullanımı görülürken diğer örnekler de taş kullanılmıştır. Bu malzemeler dışında 3 örnekte mozaik beton kullanımı dikkat çekmektedir. Mezar taşlarında oyma tekniği kullanılmıştır. İncelediğimiz Ferhat Paşa Camisi Haziresi'nde talik, sülüs, celi sülüs ve Türkçe olmak üzere dört farklı yazı tipi görülmüştür. 10 örnekte sülüs, 4 örnekte celi sülüs, 3 örnekte Türkçe ve bunların dışında kalan 60 örnekte talik hatla kitabeler yazılmıştır. İncelediğimiz Kastamonu Şehri Ferhat Paşa Camisi Haziresi'nde yer alan mezar taşları'nda sonuç olarak kullanılan malzemeden mezar taşlarında görülen süsleme proğramına kadar İstanbulda aynı dönem özellikleriyle karşılaştırdığımızda, burada görülen mezar taşları İstanbuldaki örnekler esas alınarak yapılmaya çalışılmış ancak çoğu daha basit işçilik örnekleri olarak kalmıştır. Geneline oranla bazı örneklerde birebir aynı özellikler taşıyan elemanlarla karşılaşmak mümkün olsada yöresel özellikler kazandığı da görülmektedir. Osmanlı döneminde görülen batılılaşma hareketlerinden etkilenen Türk sanatı, buna bağlı olarak ta süsleme kompozisyonları İstanbuldaki kadar olmasa da Kastamonu'yu da etkilemiştir.