Kauçuk el yanılsamasının duyusal eşikler üzerine etkisi

Kauçuk el yanılsaması, ilk defa Botvinic ve arkadaşları tarafından tanımlanmış, eş zamanlı algılanan görsel ve taktil uyarının bütünleşmesi sonucu vücut algısında ve farkındalığında değişiklik oluşmasına neden olan bir fenomendir. KEY oluşması için katılımcının gerçek eli, görüş alanının dışında olacak şekilde; kauçuk maket el ise görüş alanında olacak şekilde ve gerçek el ile uygun pozisyonda yerleştirilir. Katılımcı kauçuk ele bakıp ve odaklanırken, gerçek ve kauçuk elin aynı bölgelerine, eş zamanlı olarak fırça sürülür. Bir süre bu işlem devam ettirildikten sonra, kişi kauçuk eli kendi eli gibi algılayıp kauçuk ele sürülen fırçayı da kendi eline sürülüyor gibi hissetmeye başlar. Kantitatif duyusal testler, standartlaştırılmış, incelenecek kişinin iş birliğini gerektiren öznel klinik duyarlılık testleridir. Testlerde algı ve ağrı eşiklerini yakalamak için kalibre edilmiş uyaranlar uygulanır, böylece duyusal eşikler hakkında bilgi sağlanır. KEY'in potansiyel tedavi yöntemi olarak kullanılabilmesi için ağrı ve algı eşiği üzerine etkisinin açığa çıkarılması gerekmektedir. Çalışmamızda kantitatif duyusal testler kullanarak, KEY fenomeninin kortikal, yüzeyel ve derin duyular üzerine etkilerini ve böylelikle duyusal eşikler üzerine etkisini değerlendirmeyi amaçladık. Çalışmamıza, Mayıs 2021 ile Eylül 2021 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Polikliniğine başvuran sağlıklı gönüllüler alındı. Başvuran 44 kişiden üçü kriterlere uymadığı için dışlandı. 41 kişiye 2 dakikalık fırça vuruşu içeren KEY tarama deneyi yapıldı. KEY gelişen 23 kişi esas deneye alındı. Çalışma kesitsel, randomize kontrollü, tek kör olarak tasarlandı. Katılımcılar randomize olarak asenkron ve senkron oturumla başlayanlar olarak ayrıldı. Çalışmada tüm katılımcıların demografik bilgileri, hastalık öyküleri, dominant el tercihi, MoCA ve HAD ölçeği skorları kaydedildi. Katılımcının hangi oturumda olduğunu bilmeyen kör bir araştırıcı tarafından, her iki oturum için, fırça vuruşu başlamadan önce, fırça vuruşu sırasında, fırça vuruşu sonrasında ve el ortamdan kalktıktan sonra, algometreyle basınç ağrı eşiği, diskriminatörle iki nokta diskriminasyonu, Semmes-Weinstein filamanlarıyla taktil duyu eşiği değerlendirilmesi yapıldı. Duyu eşiklerinin zaman içindeki değişimini incelediğimiz çalışmamızda; basınç ağrı eşiğinde, senkron oturum fırça vuruşu sırasında, sonrasına göre (p=0,014) ve kauçuk el ortamdan kaldırıldıktan sonrasına göre (p=0,023) önemli bir artış saptanıp, asenkron vuruş oturumunda ise fırça vuruşları sonrasında, önceye göre ağrı eşiğinde anlamlı bir azalış saptanmıştır (p=0,005). İki nokta ayrım değeri için, yanılsama sırasındaki ve yanılsama bitip el ortamdan kaldırılınca ölçülen değerler anlamlı olarak farklıydı (p=0,047). Senkron oturum başlangıcında ölçülen taktil duyu eşiği, yanılsama sırasında ölçülen taktil duyu eşiğine göre önemli ölçüde düşük saptandı (p=0,013). Ayrıca kauçuk el ortamdan kaldırıldıktan sonra yapılan ölçümlerde taktil duyu eşiği değerinin yanılsama esnasında olana göre anlamlı düzeyde düşük olduğu görüldü (p=0,033). Çalışmamızda proprioseptif sapma ile ölçülen KEY şiddeti ve fırça vuruşu sırasında ölçülen basınç ağrı eşiği, iki nokta ayrımı eşiği, taktil duyu eşiği arasında ilişki saptanmamıştır. Sonuç olarak; bu çalışmada KEY in sağlıklı gönüllülerde basınç-ağrı eşiğini, iki nokta ayrımı eşiğini ve taktil duyu eşiğini arttırdığı gösterdik. Kontrol oturumu olarak düzenlenen asenkron fırça vuruşlarının ise basınç ağrı eşiğini anlamlı bir şekilde azalttığı ancak iki nokta ayrımı ve taktil duyu eşiğini değiştirmediğini saptadık. Her iki oturumda da fırça vuruşu sırasında değişen eşik değerlerinin, fırça vuruşu sonlanıp kauçuk el ortamdan kaldırıldıktan sonra başlangıç durumuna geldiği, böylelikle yanılsamanın etkisinin tek seanslık uygulama ile uzun süre devam etmediğini gösterdik.