Kazak Türkçesinde fiilden türemiş isimlerin semantik tasnifi

Türk dilleri yapı bakımından eklemeli dil ailesi grubu içerisinde yer alır. Türk dillerinde yeni bir kelime oluşturulurken yapım eklerine başvurulur. Kelimenin başına veya sonuna eklenen bu eklerin en önemli yanı, kökle bir ilişki kurarak kelimede anlam ve görev değişikliği ortaya çıkarmasıdır. Kelime yapımında kök ve ek uyumunun tutarlılığı kadar türetilmiş sözcüklerin semantik olarak tasnif edilmesi de büyük önem arz etmektedir. Bugüne kadar yapılmış semantik tasniflerde semantik nitelikler çok dağınık ve alışageldik şekilde (ör. somut-soyut, ad-sıfat) verilmiştir. Bu durum Kazak Türkçesinde yer alan fiilden isim yapım ekleri için de geçerlilik göstermektedir. Bu çalışmada Kazak Türkçesinde fiilden isim yapım eki ile türetilmiş isimlerin yapı ve anlam özellikleri göz önünde tutularak gruplandırılması ve bu eklerin türetmede etkili oldukları anlam gruplarının saptanması amaçlanmaktadır. Semantik tasnifte yer alan tüm örnekler K. Koç, A. Bayniyazov ve V. Başkapan tarafından hazırlanan Türkiye Türkçesi-Kazak Türkçesi (2019)'nden taranarak derlenmiştir. Bu doğrultuda çalışma Kazak Türkçesindeki fiilden isim yapım ekiyle türetilen isimlerle sınırlı tutulmuş olup fiilden isim yapılmış sözcükler tarafımızca önerilen semantik tasnif ile gösterilecektir. Çalışmanın kapsamı söz varlığı açısından çağdaş Kazak Türkçesi ile sınırlıdır ve bu lehçe için esas alınacak sözlük Kazak Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlüğü adlı sözlüktür. Çalışmanın örneklem alanı bu sözlükte yer alan kelimelerden hareketle fiilden türetilmiş isimler bölümü şeklinde oluşturulacaktır. Çalışmada karşılaştırmalı bir yöntem kullanılmayıp, çoğunlukla yapısal inceleme, açıklama, tanımlama yöntemlerinden yararlanılacaktır. Çalışmayı sınırlandırmak için sadece fiil köklerinden türetilmiş isimler kapsama alınmıştır. Eylemden türeyenle eylemi bağdaştıramadığımız, bir kategoriye yerleştiremediğimiz türemiş isimler sınıflandırmaya dâhil edilmemiştir. Birleşik yapıda bulunan bazı isimlerde fiilden isim yapım eki tespit edilmiştir. Bu yüzden yapım eki bulunan birleşik sözcükler kapsama alınmıştır. Çalışmanın kaynak taraması, yapısal inceleme, sınıflandırma ve listeleme aşamaları olacaktır. İnceleme bölümünde yer alan verilerde fiillerden türeyenlerde fiiller gösterilmiştir. Çalışma hazırlanırken doküman incelemesi, içerik analizi, tümevarımcı analiz, kategorileme, tanımlama, açıklama yöntem ve tekniklerine başvurulacaktır. Hazırlanan tezin mevcut bilgilere yenilerini katarak ve bugüne kadar Türkçe literatürde (Türkiye Türkolojisi) yer almayan çalışmanın örneklem alanını oluşturan Kazak Türkçesinde Fiilden Türemiş İsimleri'nin incelenmesi ve semantik yönden bir incelenme çalışması eklenmesi yeni araştırmacılara kolaylık sağlamak açısından yararlı olacağı düşünülmektedir.