Kazım Karabekir'in eserlerinde doğu sorunu

Doğu Sorunu, Anadolu'nun genelinde olduğu gibi, yetersiz eğitim olanakları veekonomik koşulların zorluğu gibi temel problemlerin dışında; emperyalist devletlerin,gerek jeostratejik hedeflerine basamak yapmak, gerekse bölgenin sahip olduğu zenginyeraltı kaynaklarına hakim olmak için yerleşme yarışı verdiği bir coğrafyada, barış içindeyaşayan mazlum ulusların birbirlerine düşürülmesi ve bölünüp dağılmaları gibi emperyalistprojelerle de kavramlaşmış siyasi bir sorundur. Bu sorun, emperyalist devletler tarafındanlaboratuvarda üretilmiş ve Doğu'nun barış içinde yaşayan uluslarına zorla enjekteedilmeye çalışılmış suni bir sorundur. Çalışmada, özellikle Doğu Sorunu'nun bu tarafıvurgulanmaya çalışılmış ve ayrılıkçı Kürtçülük hareketleri ile Ermeni Meselesi gibi, DoğuSorunu'nun esasını oluşturan iki unsurun tahlilleri de bu yönden ele alınmıştır.Doğu Sorunu, aslında XIII. yüzyılla birlikte başlamış ve takip eden devirler boyuncahızla ivme kazanmış bir açmazdır. Batı kapitalizminin gelişmesi ve emperyalist bir boyutkazanmasıyla birlikte dünya siyasetinin gündemine oturmuştur. Önceleri kültürel alandayayılan Ermenicilik ve Kürtçülük gibi, Osmanlı Devleti'ni bölmeye ve parçalamayayönelik projeler, daha sonraki süreçlerde silahlı terör haraketlerine doğru kaymış veOsmanlı'yı son yüzyılında en çok uğraştıran meselelerden biri halini almıştır. MustafaKemal Atatürk'ün Kurtuluş Savaşı'nı başlatmasıyla birlikte daha da yoğunlaşan dışdestekli bu hareketler, Kemalizmin devrimci kadrolarının başarıya ulaşmasıyla birlikteyenilgiye uğramış ve uzun bir süreliğine tarih sahnesinden çekilmiştir.Kazım Karabekir, hem Birinci Dünya Savaşı müddetince; hem de Kurtuluş Savaşısırasında Doğu Sorunu'nun iki temel belirleyici unsuruyla da mücadele etmiş ve özellikleErmeni ayrılıkçılarıyla giriştiği başarılı savaşlardan sonra, karşı tarafa imzalattığı GümrüAntlaşması'yla bu sorunu bizzat sona erdirmiştir. Kazım Karabekir, bu mücadelelerdendolayı yetim kalan çocukları da, komutanlığını yaptığı Doğu Cephesi Ordusu'nunimkanlarını kullanarak yetiştirmiş ve bakımlarını temin etmiştir. Binlerce çocuğu, kenditasarladığı pratik ağırlıklı eğitimden geçirerek, onları meslek sahibi bireylere, vatansevgisiyle donanmış bilinçli yurttaşlara dönüştürmüştür. Söz konusu çalışmalarını, bireğitimci titizliğinde sürdüren Karabekir, özelde Doğu Bölgesi'nin; genelde ise bütünyurdun eğitim eksikliğini kapatmak adına teorik çalışmalar da yapmış ve bunlarıuygulamaya geçirmek için dönemin yöneticilerine çeşitli teklifler sunmuştur. Doğu'nunbütün sorunlarıyla, kendi meslek sınırlarını aşmak pahasına, yılmadan ilgilenen KazımVIPaşa, ekonomik sorunlarla da ilgilenmiş ve başta Doğu'nun olmak üzere, memleketiniktisadi açmazları üzerine de teoriler geliştirmiş, fikirler üretmiştir. Bütün bunlarıgerçekleştirirken, sadece teori alanında kalmamış, bir eylem adamı olarak, uygulamalarada öncülük etmiştir. Eğitim alanında gerçekleştirdiği Çocuklar Ordusu, Sanayi Gürbüzlerigibi projeler ile ekonomi alanında İzmir İktisat Kongresi'nin başkanlığını yapması ve ŞerifBey isimli bir Türk mühendisine, Anadolu'da kurulması gereken fabrikalar için hazırlattığıfizibilite çalışması, söz konusu aktivist yapısına birer örnektir.Bütün hayatı boyunca Doğu bölgesinin; eğitsel, kültürel, siyasal ve toplumsalsorunlarıyla ilgilenmiş ve bütün bu sorunların odak noktasında bulunmuş değerli birkomutan olan Kazım Karabekir'in, Doğu Sorunu'yla ilgili görüşleri ve eylemleri bunedenlerle önemli görülmüş ve çalışmanın çatısını oluşturmuştur. Söz konusu çalışmayla,hem Doğu Sorunu'nun tarihsel arka planı ortaya konulmuş; hem de bu sorunun bütünboyutları, olayları içeriden yaşayan önemli bir tarihi şahsiyetin bakış açısıyla, elealınmıştır. Sonuç olaraksa; Doğu Sorunu'nun çok boyutlu bir açmaz olduğu ve bu sorunlailgili yapılacak tahlillerin emperyalizm olgusundan ayrı tutulamayacığı anlaşılmıştır. Dışgüçlerin bu coğrafyaya hakim olma çabalarına ise; ancak yurttaşlık bilincine ve ulus-devletanlayışına dayalı bir eğitim sistemiyle birlikte sürdürülecek bir sanayileşme hamlesininengel olabileceği görüşüne varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Kazım Karabekir, Doğu Sorunu, Kürtçülük, Ermeni Meselesi,Kurtuluş Savaşı