Kıbrıs Mutasarrıflığı (1861-1878)

Kıbrıs Mutasarrıflığı (1861-1878) isimli bu tez çalışmasında Kıbrıs'ın Osmanlı idaresi altında geçirdiği son dönem, idarî ve iktisadî yönden ele alınmıştır. Çalışma Kıbrıs'ın doğrudan merkeze bağlı müstakîl bir mutasarrıflık haline getirildiği 1861 yılı ile başlamış, nihayetinde İngiltere'nin adanın yönetimini devraldığı 1878 yılına kadar uzanmıştır. Tez çalışması üç ana bölümden oluşturulmuştur. Kıbrıs'ın idarî yapısının ele alındığı birinci bölümde Tanzimat Dönemi ile başlayan idarî dönüşümün, bir taşra idarî birimi olarak Kıbrıs'ta nasıl kurgulandığı sorgulanmıştır. Kıbrıs'ın eyalet sisteminden vilâyet sistemine geçiş süreci incelenmiş, çalışmanın tarih aralığı bu iki dönemin kıyaslanmasına olanak tanımıştır. Kıbrıs'ta yerinden yönetim anlayışının doğuşuna tanıklık edilmiştir. Ayrıca merkeziyetçi anlayışın bir ürünü olarak sancaklarda/livâlarda mutasarrıfların en yetkili mülkî amirler olmaları ve bunların gölgesinde kurulan meclislerin yapıları ve fonksiyonları değerlendirilmiştir. En yetkili mülkî amirler olarak Kıbrıs mutasarrıflarının bazen altı ay gibi kısa sürelerde değiştirilmesinin, ada idaresine ve reformların işleyişine nasıl etki ettiği araştırılmıştır. Kıbrıs'ın iktisadî yapısının ele alındığı ikinci bölümünde, adanın temel üretim dinamikleri belirlenmiştir. Kıbrıs ekonomisinin temelini oluşturan tarımsal üretim konusu ele alınmış, kuraklık ve çekirge istilaları gibi adanın kendine özgü sorunlarından üretimin ne denli etkilendiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca XIX. yüzyılın iç ve dış gelişmelerinin Kıbrıs'ın iktisadî faaliyetlerine olan etkileri üzerinde durulmuştur. Osmanlı-İngiliz iş birliği neticesinde adada Amerikan pamuğu ekiminin ve satışının yapılması, Kıbrıs'ın kendiliğinden kapitalist dünya ekonomisine girişinin kapılarını açmıştır. Kıbrıs'ın kapitalist dünya ekonomisine eklemlenmesi, bu durumun etkileri ve sonuçları araştırılmıştır. Kıbrıs çiftçisinin dünya piyasasında para getiren ürünleri yetiştirmeye yöneldiği fark edilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde adanın vergi sistemi ele alınmış, Kıbrıs'ta vergi düzeninin nasıl işletildiğinin anlaşılmasına çalışılmış, alınan vergiler ve miktarları ortaya konulmuştur. Kıbrıs'ta erken dönemde yapılan tahririn olumsuz sonuçları değerlendirilmiş, bunların ahali üzerindeki etkileri ve bundan doğan suiistimaller ele alınmıştır.