Keçiborlu kükürt fabrikası flotasyon atıklarının kireçli toprak ve ahır gübresi kullanarak fitoremediasyon tekniği ile ıslah edilmesi

Bu çalı mada; Keçiborlu kükürt fabrikası etrafında terk edi lmi durumda bulunan flotasyon atık alanlarının iyile tirici materyaller kullanılarak yeniden bitkilendir ilmesi amaçlanmı tır. Bu amaçla flotasyon atı ğ ına ıslah amaçlı kireçli toprak (% 10-20-30-40) ve ahır gübresi (% 4-8) uygulandıktan sonra yüksek otlak ayrı ğ ı ( Agropyron elongatum ) ve kamı sı yumak ( Festuca arundinacea ) çim çe itleri yeti tirilmi tir. Saksı denemesi tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulmu tur. 3 aylık deneme süresi sonunda alınan bitki ve ortam örneklerinde a zot, fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, sodyum, demir, çinko, mangan, bakır, kob alt, nikel, krom, kur un ve kadmiyum analizleri yapılmı tır. Ara tırma sonucunda; flotasyon atı ğ ına de ğ i en düzeylerde kireçli toprak ve ahır gübresi uygulanarak olu turulan yeti tirme ortamlarının ve çim bitkilerinin azot, fosfor , potasyum, kalsiyum, magnezyum, sodyum, demir, çinko , mangan, bakır, kobalt, nikel, krom, kur un ve kadmiyum içeri ğ i üzerine uygulamaların etkilerinin istatistiksel o larak önemli düzeylerde (P<0.001) oldu ğ u tespit edilmi tir. Deneme sonunda yapılan ortam analizlerine göre kireçli toprak ve ahır gübresi uygulamaları flotasyon atı ğ ının pH'sını artırmı , EC'sini ise dü ürmü tür. Ahır gübreli uygulamalarda ahır gübresi ilave edilmeyenlere göre daha yüksek N, P, K, Mg ve Mn içerikleri tespit edilmi tir. En yüksek kireçli toprak uygulaması (% 40) son ucunda ise ortamların Ca içeri ğ i en yüksek de ğ erlere ula mı tır. Uygulamalar sonunda ortamların Zn, Cu, Ni, Cr, Pb ve Cd içerikleri izin verilen sı nır de ğ erleri arasında oldu ğ u için ii herhangi bir toksisite riski içermemektedir. Flotas yon atı ğ ına özellikle kireçli toprak ilavesi sonrasında Fe içeri ğ i önemli dü ü ler göstermi tir. Flotasyon atı ğ ına artan oranlarda kireçli toprak ve ahır gübresi ilaveleri, yeti tirilen çim bitkilerinin kuru madde verimini artırmı tır. Bitki analiz sonuçlarına göre; her iki çim bitkisinin N, P, K, Ca, Mg, Mn ve Fe içerikleri nin yeterli ve yüksek; Ni, Cr, ve Cd içeriklerinin ise ortamda az miktarda bulunmalarına ra ğ men bitki bünyesinde toksisite yapacak düzeylerde oldu ğ u belirlenmi tir. Kireçli toprak ve ahır gübresi ilaveleri oranı yüksek tutulunca bitkilerin Pb ve Ni içeriklerinin azaldı ğ ı tespit edilmi tir. ANAHTAR KEL Đ MELER: Flotasyon atı ğ ı, kireçli toprak, ahır gübresi, yüksek otlak ayrı ğ ı (Agropyron elongatum) , kamı sı yumak ( Festuca arundinacea) , fitoremediasyon, a ğ ır metal, maden atıkları