Keçilerde sosyal hiyerarşi ve agonistik davranışlar üzerine araştırmalar

öz KEÇİLERDE SOSYAL HİYERARŞİ VE AGONİSTİK DAVRANIŞLAR ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR Dört araştırmanın yer aldığı bu çalışmanın ana özdeğini Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yahya Çavuş Araştırma ve Uygulama Birimi'nde yetiştirilmekte olan 55-62 baş arasında değişen 1-7 yaşlı Türk Saanen'i süt tipi keçi sürüsü oluşturmuştur. Çalışmada, sürüde görülen sosyal hiyerarşinin oluşumu, direncine etkili faktörler ve gün içinde farklı aktivite ve mekanlarda bulunan hayvanlar arasında görülen agonistik davranışlar ile sürüdeki bu oluşumların bazı verim özelliklerine olabilecek etkileri ele alınmıştır. Sosyal hiyerarşinin oluşumu ve direncine etkili olabilecek faktörlerin incelendiği birinci çalışmada boynuz, yaş ve canlı ağırlığın sosyal sıralamanın oluşmasında etkili faktörler oldukları belirlenmiştir. Boynuzlu, yüksek canlı ağırlığa sahip yaşlı hayvanların hiyerarşinin üst sıralarında yer aldıkları gözlenmiştir. Çalışma ayrıca, yabani hayvanların aksine, söz konusu sürüde sosyal hiyerarşinin oldukça dinamik bir yapıda olduğunu göstermiştir. Keçilerin sosyal hiyerarşideki sıralamasıyla birlikte yıl, doğum tipi, teke etkisi ve ana yaşının oğlak cinsiyetinin üzerine etkisinin incelendiği çalışma ise dişi keçinin sosyal hiyerarşinin üst sıralarında yer almasıyla erkek oğlak verme olasılığım arttırdığım göstermiştir. Gün içinde farklı aktivite ve mekanlarda bulunan Türk Saanen keçilerinde agonistik davranışların araştırıldığı çalışmada, keçilerin genellikle tos vurma davranışlarının yanı sıra, agresif ısırma davranışında bulunduklarını, bu davranışın boynuzsuz ve yaşlı hayvanlarda daha fazla görüldüğü ortaya konulmuştur. Sağım öncesi bekleme yeri ile sağım ünitesinde, diğer mekanlara (mera, dinlenme alanı, kaba yem tüketme) göre daha fazla görülen agonistik davranışların, bireysel mesafenin azaldığı durumlar ile beslenme sırasında arttığı gözlemlenmiştir. Sürüye çebiçlerin ilk kez girişi sırasındaki agonistik davranışlarında incelendiği üçüncü çalışmada, çebiçlerin sürüye ilk girişiyle birlikte huzursuzluğun arttığı ancak agonistik davranışların gün geçtikçe azaldığı belirlenmiştir.Sosyal hiyerarşi ile agonistik davranışların Türk Saanen keçilerinde bazı verim özelliklerine olan etkilerinin incelendiği dördüncü çalışmada sosyal hiyerarşinin, ilk kızgınlıkta gebe kalma, oğlak verimi ve günlük süt verimi üzerinde bir etkisinin bulunmadığı, ancak agresif hayvanların çoğuz doğurma olasılıklarının artmasına karşın günlük süt verimlerinin önemli düzeyde düşük olduğu bulgulanmıştır. Yapılan çalışmaların ışığında entansif yetiştiriciliği yapılan süt keçiciliğinde, sosyal hiyerarşinin yol açabileceği kaynakların kullanımındaki adaletsizliklere dikkat edilmesi gerektiği ve sürüde ciddi bir huzursuzluk ile hayvanlarda ciddi yaralanma ve işletme açısından da önemli ekonomik kayıplara neden olabilecek olan agonistik davranışların, sürüde kontrol altına alınması için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Türk Saanen, Baskınlık sırası, Boynuz, Yaş, Cinsiyet oranı, Tos vurma, Agresif ısırma, Kaçma, Bireysel mesafe II