Kemaliye (Eğin) yerleşme dokusu ve evleri üzerine bir araştırma

Batı toplumlarında 19. yüzyılda yeni bir toplumsal ve ekonomik biçimlenme süreci başlatan Endüstri Devrimi kentlerin fiziksel yapılarında belirgin bir değişimi de birlikte getirmiştir. Ülkemizde ise özellikle Cumhuriyet döneminde etkinliği artan bu değişmelerden öncelikle sanayileşme politikasına doğrudan katılan kıyı kentleri payını almış, hızlı kentleşme nedeniyle geleneksel doku giderek yok olma sürecine girmiştir. Bu kentlerin yakın etki alanı içinde ol mayan, ana ulaşım yolları üzerinde bulunmayan ve gelişmeleri için özel ekonomik olanaklara sahip olamayan özellikle kasaba ölçeğin deki pek çok yerleşme ise, geçirdikleri tarihi sürecin tüm aşamalarını oldukça iyi yansıtabilen dokularını yakın bir geçmişe kadar koruyabilmişlerdir. Ancak, hızla nüfus kaybederek bugün kentsellik dereceleri bile tartışılır duruma düşen kasabaların tarihsel rolü nün tek canlı kanıtı olan dokuları da zamanın yıkıcı etkisine direnme sınırındadırlar. Anadolu-Türk kentinin örgütlenme ilkelerinin ve geleneksel konut mimarlığının özgün biçimlerinin belirlenmesinde önemli veriler içeren bu yerleşmeler arasında Kemaliye'nin tipik bir örnek oluşturması araştırma konusu olarak seçilmesinin nedenlerinden biri olmuştur. Ayrıca ilçenin, farklı coğrafi ve kültürel etkilerin saptanabildiği alanların kesişiminde, kendine özgü özellikler içeren konumuyla sunduğu öneme karşın bugüne değin hiç dikkati çekmemiş oluşu, çalışmanın amacını ve içeriğini belirlemiştir. Tez, Giriş bölümü dışında dört ana bölümden ve eklerden oluşmak tadır. 1. Bölüm 'de; önce ilçenin coğrafi verileri incelenmiştir. Kemali ye'nin kuruluşundan bugüne uzanan süreç içindeki politik tarihi, yönetsel bölünmesi, ulaşımı, nüfus durumu, sosyo-ekonomik yapısı tarihsel gelişim başlığı altında toplanmış; genel, bölgesel ve ilçeye yönelik kaynaklardan edinilen bilgiler ışığı altında incelenmiştir. 2. Bölüm 'de; Kemaliye'nin fiziksel yapısı ele alınmıştır. Yerleşme dokusunun fiziksel gelişimi yazılı belgelere ve yapısal verilere dayanılarak irdelenmeye çalışılmış, bazı dönemler için varsayım düzeyinde de olsa, sonuçlara varılmıştır. Bu bölümde ayrıca fiziksel dokuyu oluşturan mimari ve işlevsel öğeler; kaynak veriler ve alan çalışmaları değerlendirilerek, tanıtılmaya çalışılmıştır. Kemaliye evlerini konu alan 3. Bölüm' de; ayırtkan özellikler içeren doğal çevre koşullarının yönlendiriciliği dikkate alınarak konut dokusunun yapılanma ilkeleri belirlenmiş, evlerin işlev sel, biçimsel ve yapısal özellikleri çözümlenmeye çalışılmıştır. 4. Bölüm'de ise; Kemaliye'nin içinde yer aldığı bölgenin tarihsel süreç içinde bir kültürel kesişim alanı olması ve ilçenin bu bölge deki özel konumu bağlamında, evlerin tasarımında genel ve bölgesel geleneklerin niteliği irdelenmiş, sonuçta; Kemaliye'nin bir kasaba ve bir Doğu Anadolu yerleşmesi olarak Anadolu Türk kentleri ve geleneksel evleri içindeki yerini belirlemeye yönelik genel değerlendirmeler yer almıştır.