Kemâlüddîn Mes'ûd b. Hüseyin Eş-Şirvânî'nin (905/1500) Şerhu Âdâbi's-Semerkandî adlı eserinin tahkik ve değerlendirmesi

13. yüzyılda yaşamış olan Şemseddin Semerkandî, Âdâbü's-Semerkandî adlı eseriyle ?âdâbü'l-bahs ve'l-münâzara? ilmini ilk defa sistemleştirmiştir. Kendisinden önce kullanılan diğer tartışma metodu olan cedelden farkını da yaptığı tanımla ortaya koymuş ve bu da Semerkandî'den sonra yapılan çalışmalarda aynı şekilde devamlı vurgulanmıştır. Buna göre münâzarada ilk amaç, karşı tarafı susturmak değil doğrunun ortaya çıkmasını sağlamaktır. Böylece bu amaç doğrultusunda ahlâka dayalı bir tartışma metodu olan münâzara, İslâm dünyasında kısa sürede kabul görmüş ve her dönemde âdâbü'l-bahsle ilgili eserler, şerhler ve hâşiyeler kaleme alınmıştır. İşte bu şerhlerden biri de 15. asırda yaşamış olan Mes`ûd Şirvânî'nin Şerhu Âdâbi's-Semerkandî isimli eseridir. Bu şerh, 15.-18. yüzyıllar arasında medreselerin dört asır boyunca temel ders kitabı olmuştur. Böylece 13. yüzyıldan başlamak üzere Âdâbü's-Semerkandî, Şerhu Âdâbi's-Semerkandî ve hâşiyeleri medreselerde yedi asır okutulmuştur.Biz de çalışmamızda Osmanlı medreselerinde asırlarca okutulacak kadar önemli bir eser olan bu şerhi ve münâzara ilmini ele aldık. Üç bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde münâzaranın kavramsal yönü ve tarihî seyri, Semerkandî'nin tartışma metodları alanındaki diğer eserleri, ?şerh? kavramı ve yöntemleri ile Şerhu Âdâbi's-Semerkandî'nin değerlendirmesini ele aldık. İkinci bölümde de Şerhu Âdâbi's-Semerkandî'nin tenkitli metnini oluşturduk. Üçüncü bölümde ise Şerhu Âdâbi's-Semerkandî'nin Türkçe çevirisine yer verdik. Böylece münâzara ilminin tarihinde dönüm noktası olan iki eseri, yani hem Âdâbü's-Semerkandî'yi hem de Şerhu Âdâbi's-Semerkandî'yi ilim dünyasına kazandırmış olduk.