Kemik iliği transplantasyonu olan 6-12 yaş grubu çocuk hastalara terapötik oyun yöntemiyle verilen eğitimin psikososyal semptomlar üzerine etkisinin incelenmesi

Yaşamı tehdit eden hastalıkların tedavisinde uzun süreli yatış gerektiren prosedürler uygulanmaktadır. Çocukluk çağında uzun süreli hastaneye yatışların çocuğun gelişim sürecini etkilediği ve psikososyal semptomlara sebep olduğu bilinmektedir. Kemik iliği transplantasyonu (KİT), yaşamı tehdit eden hastalıklarda kullanılan tedavi yöntemlerden biridir. KİT sürecinde uzun süreli hastaneye yatış, ağrılı invaziv girişimler, bilinmeyen ortam, en az 4 hafta izole odada tedavi görmek, sevdiklerinden ayrı kalmak, okula devam edememek ve agresif tedavilerin uygulanması çocuklarda psikososyal semptomların gelişimine neden olmaktadır. Çocukların hastaneye, hastalığa, tedavilere, ağrılı invaziv girişimlere terapötik oyun yöntemiyle hazırlanmasının etkili olduğu da bilinmektedir. KİT sürecine girmiş 6-12 yaşındaki çocuk hastalara transplantasyon öncesinde kemik iliği transplantasyon sürecini anlatan bir öykü kitabıyla verilen eğitimin psikososyal semptomlar üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla planlanarak, uygulanmıştır. Araştırmanın örneklemini İstanbul'da üç özel hastanenin Pediatrik KİT servislerine 6-12 yaş grubundaki çocuklardan 11.11.2019- 30.12.2020 tarihleri arasında transplantasyon amacıyla yatışı yapılan 24 çocuk oluşturmuştur ve çocuklar her bir gruba (deney ve kontrol) geliş sırasına göre alınarak randomizasyon sağlanmıştır. Çalışmayı katılmayı kabul eden ve çalışmaya dahil edilme kriterleri karşılayan çocuklardan sırasıyla transplantasyon amacıyla yatışı yapılan ilk çocuk kontrol grubuna (öykü kitabı okunmayıp sadece ölçek kullanılacak grup) ve ikinci gelen çocuk deney grubuna (öykü kitabı okunan ve ölçek uygulanan grup) alınmıştır ve bu döngü çalışmanın sonuna kadar sürdürülerek randomizasyon sağlanmıştır. Her iki gruptaki ebeveynlere Kemik İliği Transplantasyonu Olan 6-12 Yaş Grubu Çocuklara ve Ebeveynlerine Yönelik Veri Toplama Formu uygulanmıştır. Deney grubundaki çocuğa ilk olarak Hastanede Yatan Çocuklar İçin Psikososyal Semptomları Tanılama Ölçeği uygulanmış, sonrasında araştırmacı tarafından hazırlanan "Can Kemik İliği Nakli Oluyor!" isimli öykü kitabı okunmuştur. Kontrol grubu ise rutin uygulamaya bırakılmıştır. Transplantasyondan sonra her iki gruba da ölçek tekrarlanarak araştırma sonlandırılmıştır. Verilerin toplanmasında kemik iliği transplantasyonu olan 6-12 yaş grubu çocuklara ve ebeveynlerine yönelik veri toplama formu, transplantasyondan önce her iki gruba da uygulanacak Hastanede Yatan Çocuklar İçin Psikososyal Semptomları Tanılama Ölçeği ve Can Kemik İliği Nakli Oluyor! İsimli öykü kitabı kullanılmış ve sonuçlar araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Veriler; SPSS 22.0 programında, tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, minimum-maksimum değer), Independent Sample-t, Paired Sample t-Test, One Way ANOVA, Mann-Whitney U, Wilcoxon ve Pearson-χ2 test istatistikleri kullanılmıştır. Araştırmaya başlamadan önce Yeditepe Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan etik kurul izni alınmıştır. Araştırma sonucunda deney ve kontrol gruplarındaki çocukların ve ebeveynlerin psikososyal semptomları etkileyen tanıtıcı özellikleri açısından aralarında istatistiksel olarak fark olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Deney ve kontrol grubunun transplantasyon öncesi ve sonrası ölçek puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek anksiyete alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek umutsuzluk alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek iletişim güçlüğü alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, ölçek öfke ve saldırganlık alt boyutu puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Bir diğer ölçek alt boyutu olan regresyon alt boyutu puan ortalamaları deney ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmazken (p>0,05), deney grubunun transplantasyon öncesi ve sonrası regresyon alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). KİT öncesinde çocuklara terapötik oyun yöntemiyle verilen eğitimin transplantasyon sürecinde ortaya çıka psikososyal semptomlar üzerinde etkili olmadığı bulunmuştur. KİT sürecinde terapötik oyun yöntemiyle verilen eğitimin psikososyal semptomlar üzerine etkisini araştıran çalışmaların daha fazla örneklem grubuyla yapılması ve KİT sürecinde uygulanan diğer tedavi prosedürlerinde terapötik oyunun etkinliğinin araştırılması önerilmektedir.