Kentiçi ulaşımda güzergah seçim tercihlerinin yapay zeka yöntemleriyle analizi (Balıkesir örneği)

Kentleşme ve nüfus artışının etkisiyle ulaşım sistemlerinde karşılaşılan sorunlar giderek karmaşıklaşmakta güzergah seçimi ise yol kullanıcılarının seyahat deneyimini doğrudan etkileyen önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Güzergah tercihleri mesafe, zaman maliyeti, trafik durumu, güvenlik, çevresel faktörler ve yol kalitesi gibi çok sayıda değişkenin etkileşimi sonucunda şekillenmekte ancak bireysel tercihlerdeki belirsizlikler tercihlerin modellenmesini güçleştirmektedir. Bu durum trafik planlamasında etkin kararların alınmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışma Balıkesir İlinin merkez ilçeleri Karesi ve Altıeylül İlçeleri sınırları içerisinde Sanayi 2. Kapı ile Yeni İzmir Caddesi arasında yer alan on alternatif güzergah için yol kullanıcılarının tercih davranışlarını anket yöntemiyle elde edilen veriler ışığında incelemeyi ve bu davranışları bulanık mantık yaklaşımıyla modellemeyi amaçlamaktadır. Anket verileri gerçek kullanıcı deneyimlerine dayandığı için modelin geçerliliği ve güvenilirliği artmaktadır. Bulanık mantık yaklaşımı ve yapay sinir ağları, tercih davranışlarındaki belirsizlik, kesinsizlik ve hassasiyetsizliği etkili bir biçimde yansıtarak esnek ve gerçekçi modelleme olanakları sağlamaktadır. Geliştirilen model geleneksel deterministik yöntemlere kıyasla kullanıcı tercihlerini daha başarılı biçimde tahmin etmekte trafik planlama ve yönetimi süreçlerinde uygulanabilirliği yüksek sonuçlar sunmaktadır. Çalışma ulaşım politikalarının geliştirilmesi, trafik yönetiminin iyileştirilmesi ve sürdürülebilir ulaşım stratejilerinin oluşturulmasına katkı sağlamakta ayrıca özel araç kullanıcıları ile toplu taşıma tercihlerini anlamaya yönelik stratejik planlamalara temel oluşturmaktadır. Bu çalışma, karmaşık, çok değişkenli ve belirsiz yapıya sahip ulaşım problemlerinin çözümünde yapay zeka yöntemlerinin potansiyelini ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda, Balıkesir İli özelinde mesafe, zaman ve trafik yoğunluğunun güzergah tercihlerinde en belirleyici faktörler olduğu ortaya konulmuştur. Bulgular, geleneksel deterministik modellere kıyasla bulanık mantık ve yapay sinir ağlarının küçük örneklem büyüklükleriyle dahi güvenilir ve uygulanabilir modeller geliştirebildiğini göstermektedir. Bu çalışma, karmaşık, çok değişkenli ve belirsiz yapıya sahip ulaşım problemlerinin çözümünde yapay zeka yöntemlerinin potansiyelini ortaya koymaktadır. Geleneksel deterministik modellere kıyasla, bulanık mantık ve yapay sinir ağlarının birlikte kullanılması, gerçek dünya verilerindeki belirsizlikleri daha etkin bir şekilde yönetebildiğini göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, bu iki yöntemin kullanıcı tercihleri gibi sübjektif faktörleri yüksek bir doğrulukla tahmin edebilme kabiliyetini doğrulamaktadır. ANAHTAR KELİMELER: Optimizasyon ve teknikleri, ulaşım planlaması, ulaşım ve trafik