Kentsel çevredeki tarihi boşluklar ve divanyolu örneğinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada tarihi çevredeki kentsel boşlukların korunması irdelenmiştir. Kentsel boşluk tanımı, oluşum şekilleri, sınıflandırması ve koruma sorunları ele alınmıştır. Günümüze kadar koruma disiplininin dışında kalan bir alan olan boşlukların değeri açıklanmış ve kentteki tarihsel ve kültürel sürekliliğin devamında barındırdığı öneme dikkat çekilmiştir. Divanyolu ve çevresi tezin çalışma alanı olarak seçilerek tarihi boşluklar açısından incelenmiş ve tanımlanmaya çalışılmıştır. Kentsel boşlukların literatürdeki tanımları ve açıklamaları incelenerek, ortaya çıkma biçimleri üzerinde durulmuştur. Doğal olarak var olan coğrafi bölgeler ile planlanarak oluşmuş alanların, kent içinde ne tür boşluklar yarattıkları tarif edilmiştir. Kent yerleşimi içindeki boşluklar, yatay boşluklar, düşey boşluklar ve diğer boşluklar olarak üç ayrı başlık altında sınıflandırılmıştır. Yapılaşmanın olmadığı alanlar olarak yatay boşluklar; yollar, meydanlar, yeşil alanlar, su öğeleri ve kıyılar, avlular, ada içi boşluklar ve sert zeminli bahçelerdir. Mezarlıklar ve kentsel arkeolojik alanlar kısmi olarak yapılaşmayı barındırdıkları için diğer boşluklar başlığı altında; gabari ve silüet konuları düşey boşlukların içinde incelenmiştir. Yüzeysel sınırla belirlenen boşluklar ve anıtsal yapılarla belirlenen boşluklar düşey boşlukları oluşturur. Koruma alanındaki boşluklar ile ilgili tüzük ve kanunlar özetlenerek, boşlukların fiziki ve sosyo-kültürel önemi üzerinde durulmuştur. Son olarak, kentsel boşlukların koruma sorunları başlığında, boşlukları tehdit ve yok eden unsurlar araştırılmıştır. Divanyolu ve çevresi örneği ile tarihi boşluklar plan, silüet ve hacimsel algı bağlamında analiz edilmiştir. Ulaşılan kentsel boşluk oranları ve diğer analiz verileri ile Divanyolu'nun korunma durumu ve koruma sorunları yorumlanmıştır. Geçmişten günümüze kentsel boşluklardaki değişimler ortaya konarak, tarihi ve çok katmanlı bölgedeki güncel durum ve tarihi değişimler tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kentsel boşluklar kentteki tarihsel katmanlara ulaşılan nadir alanlardır ve iklimsel ve kültürel açıdan zaruri kent mekanlarını oluştururlar. Öte yandan, tarihi kent merkezlerindeki yapılaşma yoğunluğunun gün geçtikçe artması, boş alanları doldurma eğilimini arttırmaktadır. Ancak tarihi boşlukların varlığını sürdürebilmesi, yatay ve düşeyde kontrolsüz biçimde yok edilmesinin önlenmesi ile mümkündür. Tarihi çevrenin korunmasının kentsel boşlukların korunmasıyla mümkün olduğu gerçeği göz önüne alınarak koruma yaklaşımlarının geliştirilmesi düşünülmektedir. Bu anlayışla tarihi boşlukların korunması gerekli varlık olarak ele alınması önerilmektedir.