Kentsel coğrafya bağlamında sürdürülebilir akıllı çevre stratejileri: Antalya/Muratpaşa örneği

Son yıllarda kentleşmenin hızla artması, doğal çevrenin dönüşümünü tetikleyerek çevresel sürdürülebilirliği tehdit etmekte; özellikle iklimsel risklerin yoğunlaştığı kentsel alanlarda, çevre sorunları karmaşık ve çok boyutlu bir hâl almaktadır. "Akıllı kent" kavramı bu sorunlara çözüm olarak öne sürülmekteyse de mevcut literatürde bu kavram çoğunlukla parçalı yaklaşımlar içerdiğinden stratejik düzeyde yeterince somutlaştırılamamaktadır. Özellikle "akıllı çevre" bileşenine dair uygulamaların yerel ölçekte nasıl tasarlanacağı ve hangi göstergelerle desteklenmesi gerektiği belirsizliğini korumaktadır. Bu bağlamda, Türkiye özelinde Muratpaşa ilçesi gibi hızla kentleşen alanlarda çevresel eşitsizlikleri azaltacak akıllı çözümlerin eksikliği hissedilmektedir. Bu tez çalışması, "akıllı çevre" kavramı çerçevesinde Muratpaşa ilçesinin çevresel durumunu analiz ederek yerel koşullara uygun ve uygulanabilir akıllı çevre projeleri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda iklim göstergeleri, arazi yüzey sıcaklıkları, yeşil alanların dağılımı, çevresel şikâyet yoğunlukları ve nüfus verileri gibi çok boyutlu çevresel veriler bir arada değerlendirilmiştir. Çalışmanın nihai hedefi, elde edilen bulgular ışığında hem bilimsel geçerliliği olan hem de yerel yönetim politikalarına entegre edilebilir çözüm önerileri sunmaktır. Araştırma betimsel ve ilişkisel analiz yaklaşımlarını temel alarak tasarlanmıştır. İklim göstergeleri, arazi kullanımı ve yüzey sıcaklığı gibi veriler CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) tabanlı mekânsal analiz teknikleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Muratpaşa ilçesinde sıcaklık artışlarının sistematik ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu, özellikle kuzeydoğu mahallelerde kentsel ısı adası etkisinin giderek belirginleştiği tespit edilmiştir. Yeşil alanların mekânsal olarak eşitsiz dağıldığı, tarım arazilerinin ciddi oranda kayba uğradığı ve yapılaşmanın bu kaybın temel nedeni olduğu belirlenmiştir. Muratpaşa Belediyesi'nin çevre stratejilerinin genel olarak akıllı şehir ilkeleriyle uyumlu olduğu ancak uygulama düzeyinde daha bütüncül ve kapsayıcı projelere ihtiyaç duyulduğu anlaşılmıştır. Tüm bulgular doğrultusunda mahalle bazında ilçeye özgü ısı azaltımı ve mikroklimasını iyileştirmek, yeşil alan eksikliğini iyileştirmek, aşırı kentleşmeyi iyileştirmek, su yönetimi ve altyapı sorunlarını iyileştirmek ve atık sorununu iyileştirmek kategorilerinde çok boyutlu projeler önerilmiştir. Böylece çevresel sürdürülebilirliğin artırılması süreçlerine bilimsel bir katkı sunulması hedeflenmiştir.