Kentsel dönüşüm alanlarının sağlıklı mahalle tasarımı ilkeleri bağlamında değerlendirilmesi: Altın Hamle kentsel dönüşüm alanı

Geçmişten günümüze yaşanan teknolojik ve ekonomik gelişmeler ile dünya genelinde aşırı nüfus artışı ve hızlı kentleşmeye bağlı olarak sağlık, güvenlik, sürdürülebilirlik, hizmetlere erişim, eşitlik, trafik ve yaşam standartları konusunda birçok sorun yaşanmaktadır. Bu sorunların çözümlenmesi için çeşitli çalışmalar başlatılmış ve daha iyi yaşam şartları sunulması amacıyla farklı kurum ve kuruluşlar tarafından sağlıklı kent parametreleri üretilmiştir. Kentsel dönüşüm ve sağlıklı mahalle tasarımı uygulanma amacı, uygulama alanı ve ulaşmak istediği kazanımlar açısından ortak bir çerçeveye sahiptir. Kentsel dönüşüm süreci kentlerin çevresel, ekonomik, fiziksel ve sosyal açıdan yapısını yeniden şekillendirmektedir. Problemlerin çözüme kavuşması, sağlıklı yaşam alanları sunulması için gerçekleştirilmesi planlanan süreç iyi yönetilmediği takdirde yaşanacak sorunların önlenmesi ve kullanıcı memnuniyetinin sağlanması açısından dönüşüm alanlarının sağlıklı mahalle tasarımına uygun şekillendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Tezde ulaşılmak istenen amaç, kentsel dönüşüm alanlarının sağlıklı mahalle tasarımı ilkeleri bağlamında değerlendirilmesi ile mevcut uygulamaların sağlıklı mahalle tasarımı açısından olumlu ve olumsuz niteliklerinin tartışılmasıdır. Geniş kapsamlı literatür araştırması doğrultusunda bir sağlıklı mahalle tasarımı gösterge seti ve kontrol listesi hazırlanmıştır. Bu aşamada sağlıklı mahalle için belirlenen parametreler için Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Sağlıklı Kentler Birliği (SKB), kentsel yaşam kalitesi göstergeleri, Avrupa Kentsel Şartı, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü(OECD) ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)'nun yaptığı çalışmalar ve analizler dikkate alınmıştır. Sağlıklı mahalle tasarım ilkeleri ve göstergeleri için ise bu kurum ve kuruluşlar haricinde Yazıcıoğlu Halu (2010), Bird ve ark., Urban Land Institute, Nsw Department Of Health, International Journal of Hygiene and Environmental Health, Centers for Disease Control and Prevention ve sağlıklı mahalleler üzerine araştırmalar yapan diğer uzmanların çalışmaları dikkate alınmıştır. Tez kapsamında yapılan saha araştırmasıyla, sağlıklı mahalle tasarım ilkelerine yönelik belirlenen ölçütler test edilmiştir. Örnek alan olarak konumu, karma kullanımlı bir alan olması, 50 hektardan büyük bir alanda bütüncül olarak planlanması, farklı kullanıcı kitlelerine yaşam alanı sunması ve yakın zamanda dönüşüm süreci geçirip tamamlanması nedeniyle Konya kenti Altın Hamle Kentsel Dönüşüm Projesi seçilmiştir. Bu tezin alan çalışması üç aşamada gerçekleşmiştir. İlk olarak sağlıklı mahalle tasarımı kontrol listesine ilişkin mekânsal analizler yapılmıştır. İkinci olarak kentsel dönüşüm alanının sağlıklı mahalle tasarımı kapsamında değerlendirilmesine yönelik uzman ve kullanıcılarla anket gerçekleştirilmiştir. Son olarak anket ve mekânsal analizler sonucu proje alanı sağlıklı mahalle tasarımı ilkeleri ve kontrol listesine dayalı olarak değerlendirilmiştir. Analiz ve değerlendirmeler için Google Earth, Photoshop, Autocad ve Excel programlarından faydalanılmıştır. Bulgular sonucunda Altın Hamle Kentsel Dönüşüm Alanında sağlıklı çevre ve sürdürülebilirlik, güvenlik, halk katılımı ve iş birliği ve konut parametrelerinin göstergelerinin çoğunluğu varlığını gösterse de eksik olduğu yönler de bulunduğu, bu eksiklerin düzeltilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Ayrıca yönetmelikte zorunlu hale getirilen donatı alanlarının asgari standartların karşılandığı, ancak evrensel tasarım, yeşil yapılaşma, halk katılımı ve farklı konut seçeneklerinin sunumu gibi standartlarla zorunlu hale getirilmemiş göstergelerde sorunlar olduğu belirlenmiştir. Bu tez çalışmasının kentsel dönüşüm projelerinin sağlıklı mahalle tasarımı yetersizliklerin ve Konya kenti için kentsel dönüşümün eksik noktalarının tartışılmasına kapı açması nedeniyle katkı sunacağı düşünülmektedir.