Kentsel dönüşüm ve sosyal etki değerlendirmesi (SED) ilişkisi kapsamında İstanbul ili Zeytinburnu ilçesi Sümer mahallesi örneğinin irdelenmesi

Kentsel dönüşümde en önemli problemlerden birisi sosyal etkilerin değerlendirilmesine yönelik çalışmaların yetersiz olması ve özellikle dönüşüm alanında yaşayan halkın beklentilerinin yönetilmesine yönelik stratejilerin, sosyal etki değerlendirmesi yapılmaksızın belirlenerek başarıya ulaşamamasıdır. Bu tez çalışmasında kentsel dönüşüm sonucunda yaşayanlar üzerinde oluşabilecek olumsuz etkilerin, sosyal etki değerlendirmesi ile ortadan kaldırılabileceği düşüncesinden hareketle öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Kentsel dönüşüm ve sosyal etki değerlendirmesine yönelik literatür çalışmasının akabinde, İstanbul Kenti Zeytinburnu ilçesi Sümer Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi örnekleminde alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED) uluslararası literatürde 1960'lı yıllardan itibaren, ulusal literatürde de 1990'lı yıllardan itibaren tartışılmaya başlayan bir kavram olmuştur. Tezin literatür araştırması bölümünde aktarılan sosyal etki değerlendirmesine yönelik yapılan çalışmalarda, Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED) yöntem kartlarından biri olarak belirtilen "Bina, Sokak, Mahalle Yöntemi" kullanılarak alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu yönteme ilişkin, literatürden derlenen bilgiler ve alana özel değerlendirmelerle yeniden düzenlenen kartlardan faydalanarak derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmeler sonucu, kentsel dönüşüm proje alanının Sosyal Etki Değerlendirmesi ile dün-bugün-yarın özelinde mekânsal, ekonomik ve yaşamsal değişimleri ortaya konulmuş ve öneriler geliştirilmiştir. Görüşme sonuçlarına göre, Sümer Mahallesi Kentsel Dönüşüm alanında yaşayanlar mahalleye yönelik değerlendirmelerinde mahalle kültürünün, mevcut çarşının ve küçük esnafların varlığını sürdürmesi, sosyal aktivite ve ortak kullanım alanlarının geliştirilmesi ve yerel iş olanaklarının artırılması konularına vurgu yapmışlardır. Sokak değerlendirmelerinde, sokak kültürünün, komşuluk ilişkilerinin ve güven duygusunun devam etmesi, farklı gelir düzeyine ve yaşam alışkanlıklarına hitap eden konutların oluşturulması, çocuk oyun alanlarının ve engellilere yönelik tasarımların geliştirilmesi, canlı, hareketli, yaşayan sokakların oluşturulması konularına dikkat çekmişlerdir. Bina değerlendirmelerinde; binaların düşük katlı yapılaşması, binada tanıdıkların, eski komşuların olması ve apartman giderlerine yönelik çözüm önerilerinin olması konularına dikkat çekmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Bina Sokak Mahalle Yöntemi, İstanbul, Kentsel Dönüşüm, Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED), Sümer Mahallesi, Zeytinburnu