Kentsel dönüşüm sürecinde inşaat atık molozlarının geri kazanılması

Türkiye, Kuzey Anadolu (KAF) ve Doğu Anadolu (DAF) olmak üzere iki ana fay zonunun üzerinde bulunan bir deprem ülkesidir. Ancak, ülkemizdeki yapıların büyük bir çoğunluğunun deprem gibi doğal afetlere karşı sahip olması gereken teknik gerekliliklere sahip olmadığı açıktır. Bununla birlikte, kaçak yapılaşma sonucu kayıt altına alınamayan yaşam gün geçtikçe artmış, bu durum kanunsuzluklara zemin hazırlamış, denetimi zorlaştırmıştır. Ülke genelinde kaçak yapılaşma alanları ile ekonomik ömrünü doldurmuş yapıların, gerekli tüm kentsel ve sosyal donatı hizmetlerini sağlayacak ve tüm doğal afet risklerini de bertaraf edecek şekilde yeniden tasarlanması gerekmektedir. Bu doğrultuda, güncel dilde kentsel dönüşüm yasası olarak bilinen, afet riski altındaki alanların dönüştürülmesini öngören yasa çerçevesinde 5 Ekim 2012'den itibaren yurt genelinde kentsel dönüşüm çalışmalarına başlanmıştır. 20 yıl sürmesi planlanan bu proje ile 6.5 milyon konutun yıkılıp yeniden yapılması öngörülmüştür. Kentsel dönüşüm projesinin nezih, konforlu ve güvenli bir yaşamın yanında doğaya büyük bir yük getireceği de aşikardır. Proje sonucunda yıllık 4-5 milyon tondan fazla inşaat ve yıkıntı atığının oluşması beklenmekte, atık molozların çevreye zarar vermeden uzaklaştırılması büyük bir çevre sorunu olarak ortaya çıkmaktadır. Atıkların doğrudan depolama sahalarına gönderilmesi büyük doğal alanların tahrip olmasına sebep olacaktır. Bununla birlikte doğal kaynakların verimli ve geri dönüşümlü bir şekilde kullanılması da sürdürülebilir kalkınmanın temel unsurlarından olup, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için büyük önem taşımaktadır. Özet olarak, depolama sahalarının yetersizliği ve bu atıkları depolamanın ülke ekonomisine getireceği yük unutulmamalı, hem ekonomik hem de çevresel sebepler ışığında atık molozların geri kazanım yoluyla yeniden değerlendirilmesi yoluna başvurulmalıdır. İnşaat atık molozlarının tekrar kullanılabilmesi için toplum bilincinin oluşturulması ve molozların yeniden kullanılabilirliği ile ilgili detaylı çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bu nedenle bu çalışmanın temel konusu, molozlardan elde edilecek geri kazanılmış agregaların yeniden değerlendirilerek beton üretiminde kullanılması olmuştur. Kentsel dönüşüm sürecinde oluşan inşaat atık molozlarının geri dönüşümü ve iri agrega olarak yeniden beton üretiminde kullanılabilirliğinin araştırıldığı bu çalışma kapsamında üretilen betonların fiziksel ve mekanik özellikleri araştırılmıştır. Karışımdaki doğal iri agregalar (I nolu mıcır ve II nolu mıcır), aynı granülometriye sahip geri kazanılmış agregalar ile yer değiştirilerek karışımdaki agregaların %25, %30 ve %55'inin geri kazanılmış agrega olması sağlanmıştır. Geri kazanılmış agregaların doğal agregalar ile yer değiştirilmesiyle oluşturulan kombinasyonlara ek olarak, tüm beton karışımlarına hacimce %0, %1 ve %1.5 oranlarında polipropilen lif ikame edilmiştir. Üretilen betonlarda taze ve sertleşmiş beton deneyleri gerçekleştirilmiştir. Fiziksel ve mekanik olmak üzere sertleşmiş beton deneylerinin tamamı 28. günde yapılmıştır. Beton üretimlerine başlamadan önce karışımlarda kullanılacak agregalarda elek analizi, özgül ağırlık, mevcut su içeriği, su emme, Los Angeles aşınma ve organik madde tayini deneyleri gerçekleştirilmiştir. Aynı karışım oranlarına sahip doğal agregalı ve geri kazanılmış agregalı betonların karşılaştırılması için taze halde çökme tayini, birim hacim ağırlık, hava içeriği deneyleri; sertleşmiş halde ise birim hacim ağırlık, basınç altında su işleme derinliği, ultrases geçiş hızı, basınç dayanımı, yarmada çekme dayanımı, statik- dinamik elastisite modülü ve eğilme dayanımı deneyleri gerçekleştirilmiş eğilme toklukları hesaplanmıştır. Deney sonuçlarına göre, geri kazanılmış agregaların su emme değerlerinin doğal agregalara göre yüksek, özgül ağırlıklarının ve aşınma dirençlerinin düşük olduğu görülmüştür. Geri kazanılmış agregaların, betonların fiziksel ve mekanik özelliklerini bir miktar olumsuz etkileyebildiği, lif içeriğinin ise eğilme ve yarma dayanımlarını genel olarak iyileştirdiği gözlemlenmiştir.