Kentsel gelişim modeli ve VIIRS-DNB uydu verileri ile dünya astronomi sitelerinin ışık kirliliği analizi ve gelecek tahmini

Bu tez çalışmasının amacı, Dünya'da 1 m ve üzeri ayna çapına sahip teleskopların bulunduğu 84 profesyonel astronomi sitesinde, yakın gelecekte (2030) yapay ışık etkisini uydu ve model verileri kullanarak Uzaktan Algılama (UA) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yöntemleri ile belirlemektir. VIIRS-DNB uydu verileri ile 2012-2023 için astronomi sitelerinin güncel yapay ışık durumu değerlendirilmiş, veri seti için istatistikler (regresyon, korelasyon, Mann-Kendall ve Sen's-Slope) hesaplanmıştır. Astronomi sitelerinin ışık kirliliğinin yıllık ortalaması 19,2 𝑚𝑎𝑔/𝑎𝑟𝑐𝑠𝑒𝑐2 olup bunların ~%12'si (10 astronomi sitesi) ortalamanın altında kalmaktadır, bu astronomi sitelerinde ışık kirliliği diğerlerine göre daha fazladır. Astronomi sitelerindeki kentleşme uzak gelecek (2050) için kentsel gelişim modeli kullanılarak tespit edilmiştir. Farklı konumlardan şeçilen altı astronomi sitesi için yapay ışığın zamansal değişimi, kentsel model çıktılarıyla birlikte regresyon analiziyle modellenmiş ve yakın gelecek (2030) için tahmin edilmiştir. Bu altı astronomi sitesi için kentsel gelişim modeli ve regresyon analizi ile elde edilen 2030 yılı yapay ışık haritası oluşturulduktan sonra astronomi sitelerine etki eden yapay ışığın tespiti için Ters Kare Yasası'dan faydalanılmıştır. 2023 yılı için var olan ve tahmin edilen yapay ışık etkisi karşılaştırılmış ve bu iki sonuç arasındaki bağlantıyı kuran 𝑎𝑡 katsayısı hesaplanmıştır. 𝑎𝑡 katsayısnın 2030 yılı yüksek olasılık sınıfları piksel sayısı ve model çıktısı olan bazı parametrelerle Spearman, Pearson ve Kendal korelasyonlarının en az birinde ±0,80 ve üzeri düzeyde anlamlı bir ilişki gösterdiği bulunmuştur. Bu parametrelerle 𝑎𝑡 katsayısı arasında lineer bir denklem elde edilip bütün astronomi siteleri için 𝑎𝑡 katsayısı hesaplanmıştır. Altı astronomi sitesinde yapay ışık etkisinin 2023 yılına göre %13 azalma ile %110 artış arasında değiştiği tespit edilmiştir.