Kentsel planlama süreçleri, uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri ile kent makroform gelişiminin incelenmesi-Antalya ili merkez ilçeleri örneği

Kentler; doğal ve yapay çevreden oluşan bütüncül ve dinamik bir yapıdır. Sürekli değişim ve dönüşüm içinde olan bu yapının gelişimi, doğal çevrenin bileşenleri ve beşeri yapıda meydana gelen değişimlerin getirdiği sonuçlara bağlıdır. Kentsel nüfusun son yıllardaki hızlı artışı sonucunda kentlerin mekansal yapısı hızlı ve kontrolsüz bir şekilde gelişmektedir. Bu nedenle kentlerde mekansal, sosyal, sektörel yapı, doğal yapı, ulaşım gibi birçok konuda oluşacak olumsuzlukları, şehir plancıları ve karar vericiler tarafından oluşturulacak bölgesel ve kentsel planlar ile minimize etme durumu, kentler açısından hayati derecede önem taşımaktadır. Bu planların oluşturulmasında kentin zamansal ve mekansal gelişimi ile fiziksel yapısı hakkında önemli bilgilerin elde edilmesini sağlayacak kent makroform gelişiminin incelenmesi ve gelişmenin sürekliliğinin yeni yapılacak planlara göre takibi, Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri ile etkin bir şekilde sağlanabilmektedir. Çalışmada Antalya İli Merkez İlçelerini (Aksu, Döşemealtı, Kepez, Konyaaltı ve Muratpaşa İlçeleri) kapsayan 1920, 1953, 1963, 1975 yılları için elde edilen plan ve havafotoğrafları ve 1986, 1996, 2015, 2020 yılları Landsat ve 2005 yılı ASTER uydu görüntülerinden elde edilen veri setlerinin Rastgele Orman Algoritması kullanılarak sınıflandırılması ile elde edilen arazi kullanımı/arazi örtüsü verileri üzerinden kentsel alanların makroform tespitleri yapılmıştır. 1920-2020 yılları arasında belirtilen yıllarda tespiti yapılan kent makroform sınırları birbirleri ile çakıştırılmış, arazi kullanım/arazi örtüsü haritalarının değişim analizleri yapılarak kullanım sınıflarının zamansal değişimleri ortaya konmuş, kentsel yamaların mekansal desenini, yamalar ile peyzajın geri kalanı arasındaki etkileşimleri ve zaman içindeki değişimlerini anlamak için peyzaj metrikleri hesaplamaları yapılmış, kentsel büyüme desenlerinin yapısını anlamak için kentsel büyüme tipoloji haritaları oluşturulmuş ve bu analizler kapsamında Antalya İli, Merkez İlçeleri makroform gelişimi detaylı bir şekilde incelenmiştir. Belirlenen kent makroform sınırlarının çalışma alanını kapsayan 1977-2022 yılları arasında onaylanan Kent Bütünü 1/25000 Ölçekli Nazım İmar Planları ile çakıştırılarak planların etkin olduğu dönemlerde kent makroform sınır gelişimine olan etkileri ortaya konmuştur. Yapılan çalışmanın kentin gelecekteki gelişim senaryolarına yön vermesi amaçlanmaktadır.