Kentsel tasarım bağlamında kayıp mekânların irdelenmesi ve kent yaşamına yeniden kazandırılması, Konya kenti örneği

Tarihsel süreçte sürekli değişim ve dönüşüm içerisindeki kentler kadar toplumlar da sürekli olarak yenilenmekte ve değişmektedirler. Toplumların yaşam biçimi, ilgi ve ihtiyaçları da kentler üzerinde değişime neden olmaktadır. Kentteki bu değişim ve dönüşüm süreçlerinin hızına yetişemeyen veya bu süreçlerde tesadüfi olarak ortaya çıkan alanlar kayıp mekânlar haline gelerek kendilerini kent yaşamının dışına itilmiş olarak bulmaktadırlar. Kayıp mekânlar genellikle fark edilmeyen ve yeterince kullanılmayan alanlardır. Kentlerin farklı dinamiklerinin bulunması ve bu dinamiklerin yerele özgü olması nedeni ile kayıp mekânlar, kentsel alanda farklı tür ve ölçeklerde karşımıza çıkabilmektedir. Bu bağlamda, kent içinde ihmal edilmiş, işlevsiz kalmış veya terk edilmiş bu tür mekanlardan yeniden yararlanmak, bu mekanları yeniden işlevlendirerek kente kazandırmak ve günlük kentsel yaşama entegre etmek oldukça önemli görünmektedir. Kayıp mekânlar kent için bazı sorunlara neden olurken aynı zamanda sorunun çözümü içinde içinde potansiyel fırsatlar da barındırmaktadırlar. Bu noktadan hareketle bu tez çalışmasının amacı örneklem alanı olarak seçilen Konya tarihi kent merkezi çalışma alanındaki kayıp mekânları belirlemek ve kente yeniden kazandırma noktasında öneri stratejiler geliştirmektir. Bu amaca yönelik olarak alanda yapılan ayrıntıda çözümlemelerde kayıp mekânları bulma noktasında Trancik yöntemi (1986) kullanılmıştır. Roger Trancik'in 'Finding Lost Space: Theories of Urban Design' başlıklı öncü kitabında (1986) yer alan şekil-zemin, bağlantı ve yer kuramları açılımları yardımı ile hem biçimsel analizler hem de 'yer'i anlamaya yönelik toplam 50 kişi ile rastgele örnekleme tekniği kullanılarak anket görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Şekil-zemin ve bağlantı analizleri uzman bakış açısı ile biçimsel nitelikte sorgulamalar şeklinde iken 'yer'i anlamaya yönelik analizler daha çok mekânda kültürel, tarihsel ve doğal çevrenin, kentsel mekânın algılanabilir, okunabilir ve izlenebilir olup olmadığını kullanıcı bakış açısından ölçen irdelemelerdir. Çalışma kapsamında 'yer'i anlamaya yönelik yapılan anket görüşmelerinde ayrıca katılımcıların algıladıkları mekânları daha iyi belirlemek adına bilişsel haritalar çizdirilmiştir. Daha sonra, şekil-zemin, bağlantı ve yer analizlerinden ortaya çıkan tüm bulgular sentezlenerek çalışma alanı bünyesinde yer alan tüm kayıp mekânlar tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda tespit edilen bu kayıp mekânlar arasından hem şekil-zemin analizlerinde hem bağlantı analizlerinde hem de 'yer'e dayalı anket görüşmeleri sonucunda kullanıcılarca en sevilmeyen ve ilk değiştirmek istenilen mekân Kılıçarslan Meydanı ve çevresi olmuştur. Buradan hareketle meydanın tarihsel süreç içerisinde geçirdiği mekânsal değişiklikler ve yapılan müdahaleler sonucunda Kılıçarslan Meydanı'nın ve çevresinin kayıp mekâna dönüşme süreci kısaca ortaya konmuş ve bu mekânı kente kazandırma noktasında öneri stratejiler geliştirilmiştir.