Kentsel tasarım sürecinde kamusal sanatın yeri: İstanbul'daki mahalle ve semt parkı örnekleri

1960'lı yıllarda "beyaz kutu" yani, galeri ve müzelerden kamusal alana çıkan sanat; kamusal sanat tanımı altında birleşen çeşitli malzeme, teknik ve biçimlerde yapılan bir çok sanat pratiğinde kendini göstermiştir. 1970'li yıllarla bereaber kamusal sanat, kentsel tasarımın bir parçası olarak görülmüş ve sanatçı, mekan tasarımcısı ile birlikte disiplinler arası çalışmaya başlamıştır. Kentsel tasarım içinde peyzaj tasarımından mimari eleman tasarımına, yerleştirmelerden kent mobilyaları veya yüzey tasarımlarına kadar bir çok türde ortaya çıkan kamusal sanat çalışmaları günümüzde çağın teknolojileri ve olanakları doğrultusunda farklı biçimlere bürünmekte ve tasarım sürecine konsept oluşumundan kentsel mekan bileşenlerine kadar sanatçı ile birlikte bir çok boyutta ele alınmaktadır. Ülkemizde ise; kentsel tasarım sürecine sanatçının katılım gösterdiği bu tür örnekler yeteri kadar hayat bulamamaktadır. Bu durum uygulama alanına da yansımakta ve kamusal alanlarda yer alan sanat çalışmalarının türleri, ifade biçimleri ve içerikleri açısından genellikle birbirine benzer, standart yaklaşımlar sergilediği görülmektedir. Ülkemizde kentsel tasarım sürecindeki sanatçı katılımına ve kamusal alanlardaki sanat uygulamalarına ilişkin bu tutum, tez çalışması için problem alanı olarak belirlenmiştir. Tez çalışmasının amacı; günümüzde dünya örneklerinde kentsel tasarım sürecine farklı katılımlar gösteren sanatçının ve kentsel tasarımın bir bileşeni olarak ele alınan kamusal sanatın ülkemizdeki tasarım sürecindeki yerini İstanbul örneği üzerinden tespit etmek ve gelişimi önündeki engelleri ortaya koymaktır. Bu amaçla geliştirilen tez çalışmasında, yerel yönetimler ve tasarım ofislerinin konuya ilişkin uygulama ve görüşlerini tespit etmek için aynı sorulardan hazırlanmış olan anket doğrultusunda yüzyüze görüşme yöntemi uygulanmıştır. Tez çalışmasının hedefi ise; parklarda yer alan kamusal sanat çalışmalarını dünya örnekleri ile karşılaştırarak ülkemizdeki kamusal alanda sanat olgusundan anlaşılan uygulamaları ortaya koymak ve dünyadaki çağdaş yaklaşımlarının neresinde olduğunu göstermektir. Bu hedef doğrultusunda; parklarda yer alan kamusal sanat çalışmalarının ortaya çıkma biçimleri, park mekanı ile kurduğu kavramsal ve yapısal ilişkiler (yere-özgülük, görülebilirlik, anlam bütünlüğü, konum ve mekana yayılım özellikleri) ve kamusal sanatın park tasarımında kullanım amacı araştırılmıştır. Tez çalışmasının bu hedefi ışığında ise arazi çalışmaları yapılmış, yerel yönetimlerin yetkili birimlerine hazırlanan anket ile yüzyüze görüşme yöntemi uygulanmıştır. Arazi çalışmaları ve yüzyüze görüşmeler ile elde edilen bulgular sonucunda tez çalışmasının hipotezi test edilmiştir. Sonuç olarak; "park alanları tasarımının yerel yönetim karar mekanizmaları ve proje müelliflerinin yönlendiriciliğinde olması nedeniyle sanatçının tasarım sürecine katılım düzeyi düşüktür" hipotezi doğrulanmıştır.