Kentsel yayılım bölgelerindeki kırsal alanlar için kavramsal peyzaj planlama modeli önerisinin geliştirilmesi; Antalya kenti örneği

Kentsel yayılma, kentsel alanların çevredeki kırsal veya gelişmemiş arazilere doğru kontrolsüz ve plansız bir şekilde genişlemesi olup, kent çevresindeki kırsal alanlar genellikle nüfus artışı, artan konut talebi ve ulaşım ağları ile genişleyen kentlerin baskısı altında hızlı değişime uğramaktadır. Tarımsal üretim, gıda güvenliği, geleneksel yaşam, doğa koruma başta olmak üzere çoklu fonksiyona sahip kırsal yayılım alanların yönetiminde doğru planlama araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu tez çalışmasında Antalya kenti merkez ilçe sınırlarında yer alan kentsel yayılım alanlarındaki kırsal bölgelerin doğal, fiziksel ve sosyal/ekonomik/kültürel özellikleriyle birlikte değerlendirilip, kalkınma hedefleri ışığında kent ve kırın bir arada ele alındığı geçiş alanlarında bütüncül ve kavramsal bir Peyzaj Planlama Modeli önerisinin getirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Antalya Aksu, Döşemealtı, Kepez, Konyaaltı, Muratpaşa ve Serik merkez ilçeleri 1984-2003-2022 yılları arasında ve 3 dönemde arazi kullanım (AK)/arazi örtüsü (AÖ) değişimleri ortaya koyulmuş, AK/AÖ değişiminde etkili olduğu belirlenen değişkenler yardımıyla AK/AÖ kullanımlarında gerçekleşecek 2041 yılı projeksiyonu ve kentleşmenin gelecekteki olası sonuçları tahmin edilmiş, bu projeksiyon üzerinden kentsel yayılım alanları içerisinde kalacak ve potansiyel değişim riski altında bulunan kırsal nitelikteki alanlar tespit edilmiş, kentsel yayılım içinde kalan kırsal nitelikteki Çakırlar, Çamlıbel, Gökçam ve Zümrüt mahalleleri için stratejiler geliştirilmiş ve kavramsal bir Peyzaj Planlama Modeli önerisi getirilmiştir. Çalışma sonuçları Antalya kenti özelinde alınan kararların kırsal nitelikli mahallelerde özellikle tarımsal alan ve doğal alanların kaybına sebep olduğunu ve biyofiziksel eşiklerin geri planda kaldığını göstermektedir. Bu bağlamda karmaşık olan kentsel yayılma kavramının nedenleri ve sonuçlarının üzerinden çok yönlü bir bakış açısıyla kentsel-kırsal dokunun mekandaki değişimi ve dağılımını gösteren birçok gösterge sunarak kentsel yayılmanın izlenmesi sağlanmıştır. Çalışma kapsamında önerilen Kavramsal Peyzaj Planlama Modeli'nin kent, yayılım bölgeleri ve kırsal bölgeyi birlikte ele alması ile elde edilen sonuçların planlama kararları verilirken önlem alınmasını sağlaması beklenmektedir.