Kentsel yenileme ve sosyal sürdürülebilirlik: Trabzon Ortahisar örneği

Zaman içinde yaşanan sosyal, fiziksel, ekonomik ya da siyasal değişimlerle köhneme ya da çöküş sürecine giren kentsel doku ya da dokuların, işlevlerini yeniden yerine getirebilmesi için kentsel yenileme çalışmaları uygulanmaktadır. Batı ülkelerinde özellikle II.Dünya Savaşı'ndan sonra önem kazanan bu uygulamaların Türkiye'de en yoğun yaşanmaya başladığı dönem 1980'li yıllara denk gelmektedir. Önceleri daha çok ekonomik ve çevresel konulara odaklanan kentsel yenileme çalışmaları sonucunda toplumsal dokuda yaşanan sosyal içerikli problemler, bu çalışmalarda sosyal boyutun da göz önünde bulundurulması gerektiği sonucunu doğurmuştur. Bu nedenle, özellikle son yıllarda batı ülkelerinde uygulanan kentsel yenileme uygulamaları için sosyal, fiziksel ve ekonomik konuları içeren kapsamlı çalışmalar yapılmakta, sosyal sürdürülebilir toplum ve kentsel yenileme ilişkileri tartışılmaktadır. Türkiye'de deneyimlenen kentsel yenileme çalışmalarında ise henüz bu boyut gerektiği gibi sürece dahil edilmemekte, yapılan yenileme uygulamalarıyla bölgedeki yerel halk ya yerinden edilmekte ya da kendiliğinden alanı terk etmektedir. Bu da yenileme alanı ilân bölgelerin zamanla kentsel kimliklerinin kaybolmasına yol açmaktadır. Kentsel yenileme çalışmalarına alanda yaşayan halkın entegrasyonu, hem alandaki sosyal sürdürülebilirliğin ve kültürel mirasın devamlılığında, hem de uygulanan projenin başarıya ulaştırılmasında son derece önemlidir. Bu nedenle Türkiye'de her geçen gün bir yenisi tasarlanan ve mevcut sosyal dokuyu çoğu zaman gözardı eden kentsel yenileme çalışmalarının sosyal boyutu, projenin en başından beri detaylı olarak ele alınmalı; yerel halkın yenileme çalışmaları sonrasında da alanda ikamet etmelerini sağlamak için gerekli olan düzenlemeler yapılmalıdır. Bu çalışma, kentsel yenileme çalışmalarında sosyal sürdürülebilirliğinin öneminin vurgulanması, sosyal sürdürülebilir kentsel yenileme kriterlerinin belirlenmesi ve Türkiye'de gerçekleştirilen kentsel yenileme uygulamalarının sosyal sürdürülebilirliğini Trabzon örneği özelinde sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu amaçla Trabzon ili Ortahisar Kentsel Yenileme Proje Alanı, örnek çalışma alanı olarak seçilmiştir. Burada uygulanması planlanan yenileme projesi yerinde yapılan yapılandırılmış görüşmelerle halkın projeye yaklaşımı ve beklentileri açısından değerlendirilmiş ve proje sonrasında alandaki sosyal sürdürülebilirliğin sağlanıp sağlanamayacağı araştırılmıştır. Bu çalışma sonrasında, sosyal açıdan daha sürdürülebilir bir proje için alana entegre edilmesi gereken faktörler uzman ve halkın görüşleri alınarak tespit edilmeye çalışılmıştır.